Impressieverslag webinar Positieve gezondheid en zorg in de laatste levensfase
Een andere taal om in gesprek te gaan over wat écht belangrijk is
2 maart 2026
Tijdens dit goedbezochte webinar stonden de raakvlakken tussen zorg in de laatste levensfase en positieve gezondheid centraal. In een afwisselend programma met theorie, praktijkverhalen en interactie werd zichtbaar hoe deze beide benaderingen elkaar versterken en hoe het concept positieve gezondheid kan helpen het goede gesprek te voeren – met mensen die leven met een ernstige aandoening én met hun naasten.
Het klinkt tegenstrijdig: positief gezond als jij of je naaste ongeneeslijk ziek is en in de palliatieve fase van het leven. Het concept Positieve Gezondheid en palliatieve zorg en ondersteuning op vier dimensies hebben veel raakvlakken en overlap als we naar de verschillende dimensies kijken. Agora ging samen met IPH (Instituut voor Positieve Gezondheid) op zoek naar professionals die hiermee ervaring hebben. Zij deelden hun ervaringen graag tijdens dit webinar.
Machteld Huber, grondlegger van het concept Positieve Gezondheid gaf een toelichting op het ontstaan van de verschillende aspecten van het zgn. spinnenweb en hoe zij het concept nu steeds vaker gebruikt om invulling te geven aan de ‘Laatste 1000 dagen’. Marcia de Groot van Adamas Centrum voor leven met en na kanker vertelde hoe zij de positieve gezondheid inzet in gesprekken met gasten, onder wie ook mensen in de palliatieve fase. Mirjam van Schijndel, Verpleegkundige Palliatieve zorg/ Rouw- en Verliestherapeut vertelde in het webinar hoe zij aan de hand van het spinnenweb wensen en behoeften van mensen in de palliatieve fase en hun naasten bespreekbaar maakt.
Van vier dimensies naar een bredere blik
De aftrap liet zien hoe zorg en ondersteuning in de laatste levensfase wordt benaderd vanuit de vier dimensies: lichamelijk, psychisch, sociaal en zingeving. Deze brede kijk blijkt veel overlap te hebben met het gedachtengoed van positieve gezondheid. Juist die overlap biedt kansen, omdat positieve gezondheid een andere taal en een praktisch hulpmiddel aanreikt om in gesprek te gaan over wat voor iemand écht belangrijk is. Bovendien zijn er veel professionals in het sociaal domein die werken met positieve gezondheid. Wellicht kan dit een aanknopingspunt vormen voor meer samenwerking met professionals werkzaam in de palliatieve zorg.
Positieve gezondheid: achtergrond en verdieping
In het theoretische deel lichtte Machteld Huber de ontwikkeling van positieve gezondheid toe: gezondheid niet als een statische toestand, maar als het vermogen om met de uitdagingen van het leven om te gaan en eigen regie te voeren. Uit onderzoek blijkt dat mensen – en met name patiënten – gezondheid veel breder ervaren dan alleen lichamelijk functioneren. Zingeving, meedoen en kwaliteit van leven zijn minstens zo belangrijk.
Positieve gezondheid kijkt niet alleen naar klachten, maar naar hoe iemand zijn leven ervaart. Het omvat zes onderdelen:
- Lichaamsfuncties
- Mentaal welbevinden
- Zingeving
- Kwaliteit van leven
- Meedoen
- Dagelijks functioneren
Het spinnenweb van positieve gezondheid fungeert daarbij als hulpmiddel voor zelfreflectie én als startpunt voor het andere gesprek: een open, luisterend gesprek waarin de vraag centraal staat wat iemand belangrijk vindt en waar hij of zij aandacht aan wil geven. Met dit spinnenweb geeft iemand zichzelf per onderdeel een rapportcijfer. Dat helpt om samen te ontdekken:
- Wat gaat goed?
- Wat kost energie?
- Waar wil iemand zelf aandacht aan geven?
De laatste 1000 dagen
Machteld vertelde hoe zij door haar eigen leeftijd ging nadenken over de laatste 1000 dagen. Deze benadering nodigt uit om niet pas bij ongeneeslijke ziekte, maar al veel eerder stil te staan bij ouder worden, afscheid nemen, verlies en levensafronding. Door het taboe rond het levenseinde te doorbreken, ontstaat ruimte voor gesprekken over wonen, relaties, spijt, loslaten en genieten van het leven – juist ook vóórdat intensieve zorg nodig is.
Praktijkverhalen: zo werkt het in de dagelijkse zorg
De theorie kreeg verdieping door twee praktijkverhalen.
Mirjam, palliatief wijkverpleegkundige liet zien hoe zij het spinnenweb inzet bij een echtpaar waarvan de patiënt niet over doodgaan wil praten. Door te beginnen bij het leven nu – en door ook de partner actief te betrekken – ontstond ruimte voor gesprekken over meedoen, ontspanning en eigen regie. Kleine interventies, zoals het inzetten van een vrijwilliger, maakten een groot verschil in kwaliteit van leven. De casus is op verzoek van de deelnemers als bijlage toegevoegd.
Vanuit een IPSO-centrum deelde Marcia hoe positieve gezondheid helpt om snel de kern te raken: waar gaan iemands ogen van twinkelen? Casussen lieten zien dat het expliciet maken van verlangens kan leiden tot heel concrete keuzes, zoals blijven genieten van eten, opnieuw contact maken met vrienden of bewust afzien van een behandeling.
Interactie en reflectie
In breakout rooms gingen deelnemers met elkaar in gesprek aan de hand van een casus.
Casus:
Laura is 48 jaar en heeft een hersentumor. Zij werkt sinds haar 19e als kleuterjuf. Echtgenoot Lars heeft een drukke baan, ze hebben 2 volwassen kinderen (21 en 23 jaar), beide uitwonend en student. Lars heeft tijdelijk zorgverlof om voor Laura te zorgen. Laura loopt zichtbaar vast sinds haar ziekte. Haar identiteit is veranderd, ze is vergeetachtig, emotioneel en durft niet meer alleen te zijn. Haar kinderen wonen op zichzelf en leiden hun eigen leven. Dit schuurt, zeker nu Oud en Nieuw waarschijnlijk haar laatste zal zijn. Haar man combineert mantelzorg met een veeleisende baan.
Deelnemers reflecteerden in de breakoutrooms op vragen als ‘Hoe zou jij het Positieve Gezondheid (PG)-gesprek voeren? Welke thema’s zouden voor jou centraal staan? Wie of wat kan Laura (en haar gezin) ondersteunen?
Daarbij kwamen thema’s naar voren als levend verlies, het betrekken van naasten en kinderen, het belang van de sociale kaart en het durven loslaten van professionele reflexen om te ‘fixen’. Veel deelnemers herkenden hoe moeilijk – maar ook waardevol – het is om stiltes te laten bestaan en echt te luisteren.
Het andere gesprek
Belangrijk inzicht uit het webinar: niet jij als zorgverlener of ondersteuner bepaalt het gespreksonderwerp, maar de cliënt kiest waarover hij of zij op dat moment wil praten.
Het gesprek verloopt in drie stappen:
- Brede blik – samen kijken hoe het gaat op verschillende leefgebieden
- Wat is belangrijk? – luisteren, doorvragen, stiltes laten
- Wat kan helpen? – kleine, haalbare stappen, vaak met hulp uit de omgeving
Je hoeft niets op te lossen. Goed luisteren is vaak al genoeg.
Wat levert dit op in de praktijk?
Uit de praktijkverhalen bleek dat positieve gezondheid:
- helpt om lastige gesprekken makkelijker te starten
- ruimte geeft voor eigen regie, ook bij naasten
- zichtbaar maakt wat iemand mist, zoals sport, werk, sociale contacten
- leidt tot kleine oplossingen met grote impact (bijv. inzet vrijwilliger, aanpassing daginvulling)
Een belangrijk punt: het gesprek hoeft niet direct over doodgaan te gaan. Door te beginnen bij het leven nu, ontstaat vaak vanzelf ruimte om later ook wensen en grenzen te bespreken.
Voor wie is het concept Positieve Gezondheid in de palliatieve fase bruikbaar?
De aanpak is geschikt voor:
- wijkverpleegkundigen en verzorgenden
- sociaal werkers en welzijnsprofessionals
- vrijwilligers en coördinatoren
- iedereen die werkt met mensen in de laatste levensfase en hun naasten
Je kunt het gebruiken:
- als leidraad in een gesprek
- als hulpmiddel wanneer het gesprek vastloopt
- samen met de cliënt, maar ook met partners of familieleden
Belangrijkste boodschap
Zorg in de laatste levensfase gaat niet alleen over afscheid nemen, maar ook over blijven leven op een manier die past bij iemand. Positieve gezondheid helpt om dat gesprek op een open, mensgerichte en praktische manier te voeren.
Conclusie
Het webinar maakte duidelijk dat positieve gezondheid en zorg in de laatste levensfase elkaar versterken. Het concept positieve gezondheid biedt taal, structuur en praktische handvatten om het gesprek te voeren over wat ertoe doet – niet alleen over het einde van het leven, maar juist over het leven zelf. De brede blik, het andere gesprek en het versterken van eigen regie blijken waardevol voor patiënten, naasten én professionals.
Verder lezen:
Delen: