Animatie: Samenwerking zorg-sociaal domein in de laatste levensfase: welke rol pak jij?

Inspiratie voor het betrekken van professionals en vrijwilligers

8 januari 2026

Samenwerking in de laatste levensfase vraagt om afstemming en het betrekken van de juiste personen op het juiste moment. Wie kan een rol spelen en wanneer? Voor wie meer en beter wil samenwerken biedt deze animatie inspiratie en inhoudelijke verdieping.

De animatie Samenwerking zorg-sociaal domein in de laatste levensfase: welke rol pak jij? laat zien hoe zorg en ondersteuning in de laatste levensfase vorm kunnen krijgen. Aan de hand van verschillende fases na de diagnose ongeneeslijk ziek wordt zichtbaar welke professionals en vrijwilligers, formeel en informeel, een rol kunnen spelen voor zowel de patiënt als de naasten.

Bekijk de animatie hieronder:

Er is van deze animatie ook een versie zonder ondertiteling beschikbaar.

Inspiratie of gespreksstarter in combinatie met andere animatie

De animatie is bedoeld als inspiratie of als gespreksstarter voor professionals en vrijwilligers in de zorg en het sociaal domein die samen de beste zorg en ondersteuning willen geven aan ongeneeslijk zieke en kwetsbare burgers en hun naasten. Zij sluit aan op de eerdere animatie over de kracht van samenwerking in de laatste levensfase waarin het belang en de breedte van samenwerking centraal staan.
De twee animaties kunnen gezamenlijk worden ingezet.

Er kan veel, maar niet alles hoeft

In deze tweede animatie wordt een aantal professionals en vrijwilligers genoemd om een eerste indruk te geven wat mogelijk is. Er zijn uiteraard nog meer professionals en vrijwilligers die in deze levensfase een rol kunnen spelen. Hiervoor verwijzen we naar de infographic ‘met wie kan ik lokaal samenwerken?’ en de websites van de netwerken palliatieve zorg.

Vergeet niet: niet altijd is alles nodig en niet alles hoeft altijd opgelost te worden. Het gaat om zo goed mogelijke afstemming op de mensen om wie het gaat: mensen in de laatste levensfase en hun naasten.

Draag ook bij aan betere samenwerking

Gebruik en deel de animatie in jouw netwerk! Samen kunnen we ervoor zorgen dat mensen in hun laatste levensfase op tijd de juiste ondersteuning krijgen.

Heb je vragen of ideeën voor een vervolganimatie? Neem contact op met jschweig@agora.nl.
We horen graag welke informatie of inzichten jou kunnen helpen.

De animatie is gerealiseerd door Stichting PZNL en Agora, met ondersteuning van NPPZ II, en is afgestemd met diverse samenwerkingspartners.

N3 Position paper en infographic:

Altijd oog voor naasten en nabestaanden!

Oproep aan beleidsmakers en professionals in de welzijnssector en de gezondheidszorg.

28 april 2025

Aandacht voor vragen en behoeften van naasten/mantelzorgers is onderdeel van integrale palliatieve zorg, ook na het overlijden van een geliefde. Helaas worden zij in de palliatieve zorg vaak te weinig bevraagd op hun eigen vragen en ondersteuningsbehoeften. 

Daarom komt het Netwerk Naasten en Nabestaanden N3, een samenwerkingsverband van 13 organisaties waaronder Agora, met de oproep om altijd oog voor naasten/mantelzorgers en nabestaanden te hebben. Niet alleen in de (palliatieve) zorg, maar ook in het sociaal domein, waar deze mantelzorgers wellicht andere ondersteuningsbehoefte hebben dan tot nu toe geboden wordt.

Aanbevelingen

Het Netwerk N3 heeft enkele aanbevelingen opgesteld, die in een Position paper en in een infographic zijn opgenomen.

In de Position paper zijn tientallen goede voorbeelden opgenomen die zorg- en hulpverleners direct kunnen inzetten om de aandacht voor mantelzorg in de palliatieve fase te verbeteren.

Position paper

Download hier de Position paper ‘Altijd oog voor naasten en nabestaanden in de palliatieve fase! – Oproep aan beleidsmakers en professionals in de welzijnssector en de gezondheidszorg.’

Infographic

Download hier infographic Altijd oog voor naasten en nabestaanden, dat een handzame samenvatting is van de Position paper.

Samenwerken

Het is in het belang van zorg- en hulpverleners dat zij met mantelzorgers (leren) samenwerken, stelt N3. Zonder mantelzorgers loopt de zorg voor mensen met een ongeneeslijke ziekte of toenemende kwetsbaarheid, vast. Bovendien blijkt uit onderzoek dat driekwart van de naasten die betrokken zijn bij de zorg in de laatste levensfase, zich enigszins of zwaar belast voelt. Zij hebben ondersteuning nodig om het vol te kunnen houden. Ook is bekend dat niet iedereen makkelijk om hulp vraagt of dat zij nauwelijks kennis van het beschikbare hulpaanbod hebben. ‘Zorgprofessionals moeten er daarom voor zorgen dat mantelzorgers het beter vol kunnen houden’, stelt N3. ‘Door hen concreet te ondersteunen én door hen te wijzen op het beschikbare hulpaanbod.

Aanbevelingen

Richting beleidsmakers en managers bevelen zij onder meer aan om aandacht en ondersteuning voor naasten en nabestaanden structureel op te nemen in het beleid. Bijvoorbeeld door professionals toe te rusten om ondersteuningsbehoeften van mantelzorgers/naasten te kunnen identificeren en met hen samen te werken. Ook is het behulpzaam als zij de bekendheid van lokale en landelijke mantelzorgondersteuning vergroten en de toegang tot deze ondersteuning vereenvoudigen.

Aan zorg- en hulpverleners vraagt N3 de aandacht voor naasten en nabestaanden te integreren in het dagelijkse werk. Dat kan bijvoorbeeld door één persoon aan te wijzen als aanspreekpunt voor de mantelzorger/naasten binnen een team van zorgprofessionals die voor een bepaalde patiënt of cliënt zorgen. Of door zich te verdiepen in de mogelijkheden die er (lokaal en landelijk) zijn voor mantelzorgondersteuning (financieel, emotioneel, praktisch) en deze ook onder de aandacht te brengen bij de naasten.

Animatie: de kracht van samenwerking in de laatste levensfase

Samenwerken om mensen in de laatste levensfase beter te ondersteunen

11 maart 2025

In de laatste levensfase komen veel vragen en behoeften naar voren, zowel bij de persoon zelf als bij naasten en betrokken professionals. Hoe kunnen we zorgen voor passende ondersteuning? Welke rol spelen zorgprofessionals, sociaal werkers en vrijwilligers hierin? En hoe kunnen zij elkaar versterken?

Goede palliatieve zorg en ondersteuning vraagt om samenwerking tussen verschillende partijen. Het sociaal domein en de zorgsector hebben beide waardevolle expertise en netwerken, maar in de praktijk blijkt dat samenwerking niet altijd vanzelfsprekend is. Door elkaar beter te vinden en tijdig samen te werken, kunnen we inspelen op wat mensen in hun laatste levensfase écht nodig hebben.

Animatie: de kracht van samenwerking in de laatste levensfase

Om te laten zien waarom samenwerking in deze fase zo belangrijk is, ontwikkelde Agora samen met PZNL en ondersteund door NPPZ II een korte animatie. De animatie laat zien:
✔️ Welke vragen en behoeften er spelen in de laatste levensfase.
✔️ Welke partijen hierin een rol kunnen spelen.
✔️ Hoe samenwerking tussen zorg en sociaal domein bijdraagt aan betere ondersteuning.

Bekijk de animatie hieronder:

Gebruik de animatie als gespreksstarter

De animatie is bedoeld om samenwerking te stimuleren en kan op verschillende manieren worden ingezet:

• Om het gesprek te starten over samenwerking tussen zorg en sociaal domein.
• Tijdens bijeenkomsten en trainingen als inspiratie en bewustwording.
• In overlegmomenten om praktijkvoorbeelden te bespreken en de samenwerking te versterken.

Er zijn twee versies beschikbaar:
– Met ondertiteling – voor optimale toegankelijkheid.
– Zonder ondertiteling – geschikt voor presentaties en bijeenkomsten.

 Draag ook bij aan betere samenwerking

Gebruik en deel de animatie in jouw netwerk! Samen kunnen we ervoor zorgen dat mensen in hun laatste levensfase op tijd de juiste ondersteuning krijgen.

Heb je vragen of ideeën voor een vervolganimatie? Neem contact op met jschweig@agora.nl.
We horen graag welke informatie of inzichten jou kunnen helpen.

Deze animatie is ontwikkeld binnen het project Bewustwording van de kracht van samenwerking tussen zorg en sociaal domein in samenwerking met VPTZ, AHzN, Kenniscentrum Kinderpalliatieve Zorg, Vereniging Samenwerkende Centra voor Levensvragen, BPSW, Agora, PaTz, ROS-netwerk, Carend en PZNL.

Twaalf afleveringen over de rol van het sociaal domein bij palliatieve zorg en aandacht voor de sociale dimensie

Podcastserie Sociaal Domein

26 november 2024

Agora werkte najaar 2024 mee aan De Carend Podcast. In deze reeks van 12 afleveringen staat het sociaal domein centraal en de sociale dimensie. Deze thema’s worden steeds relevanter in de palliatieve zorg en zijn belangrijk voor kwaliteit van leven in de palliatieve fase.

Beluister de podcastserie via Spotify of de Apple Podcast.
De podcastreeks wordt geproduceerd in samenwerking met het Nationaal Programma Palliatieve Zorg II.

1. Het sociaal domein en de sociale dimensie bij palliatieve ondersteuning en zorg

De eerste aflevering werd afgetrapt door Sandrina Sangers, beleidsadviseur zorg en sociaal domein bij Agora.
Sandrina geeft inzicht in hoe gemeenten en zorgverleners hun rol kunnen versterken in het ondersteunen van patiënten en hun naasten in de palliatieve fase. Vaak worden de sociale behoeften van patiënten onderbelicht, terwijl deze een cruciale rol spelen in hun algehele welzijn. Zorg- en hulpverleners kunnen meer doen om patiënten/cliënten sociaal te ondersteunen, en daar kunnen praktische handvatten bij helpen.

2. Het verhaal van ervaringsdeskundige Temmie

Je bent ongeneeslijk ziek. Wat voor invloed heeft dit op je gezin? Hoe is de ondersteuning van de gemeente in de praktijk? En hoe kunnen jouw naasten je ondersteunen?
In deze tweede aflevering van De Carend Podcast over het sociaal domein en de sociale dimensie bij palliatieve ondersteuning en zorg, luister je naar een indringend gesprek met ervaringsdeskundige Temmie. Een aflevering vol inzicht in de praktijk voor zorgverleners en ondersteuners in het sociaal domein.

3. Kinderen en palliatieve zorg

Wat voor invloed heeft een ongeneeslijke ziekte op het gezin? Hoe betrek je kinderen in dit proces en wat zijn valkuilen?
Tanja van Roosmalen, verlies- en rouwtherapeut neemt ons mee in de do’s en dont’s. Hoe bekrachtig je als zorgverleners families en wat moet je juist niet doen? En hoe betrek je kinderen als het sterven nadert?

4. Waar is Wally?

Een rood wit t-shirt, spijkerbroek en altijd goed gemutst, we hebben het uiteraard over de cartoon Wally! Het gelijknamige project uit Deventer laat zien hoe een sociaal werker een centrale rol kan hebben voor patiënten en naasten in de eerste lijn.
Linda Tuinman, maatschappelijk werker, vertelt over Waar is Wally en de mogelijkheden die er liggen.

5. Week van de Palliatieve Zorg

In de week van de palliatieve zorg luisteren we naar één van de gezichten van de landelijke campagne, Raymond Blessing. Raymond heeft de ziekte longfibrose. Wat is longfibrose? Wat voor invloed heeft deze ziekte op zijn leven? Raymond vertelt wat palliatieve zorg voor hem betekent.

6. Vrijwilligers palliatieve terminale zorg / VPTZ

De rol van de vrijwilligers in de palliatieve zorg kwam de afgelopen dagen meerdere keren in het nieuws en werd dit jaar prachtig uitgelicht in het programma ‘Tot het einde’. In deze aflevering van ???????? ???????????????????????????????????????????????????? een gesprek met René Edinga, adviseur van de overkoepelende organisatie VPTZ Nederland (Vrijwilligers Palliatieve terminale Zorg).
Hoe word je vrijwilliger? Wat kom je tegen en wat voor ondersteuning kun je verwachten?

7. Palliatieve zorg bij kinderen en jongvolwassenen

We duiken in de wereld van kinderpalliatieve zorg en hoe het sociaal domein hierin een verschil kan maken.
We gingen in gesprek met Leandra Beeloo, voorzitter indicatieteams Domein Overstijgend Indiceren (DOI) in de integrale kindzorg en voormalig netwerkcoördinator van het Netwerk Integrale Kindzorg.
Wat kunnen we van elkaar leren en hoe wordt zorg op maat geleverd? Luister naar aangrijpende verhalen, praktische inzichten en de rol die jij kunt spelen.

8. De rol van de sociaal werker

Romee Gerssen, Adviseur Welzijn en Mantelzorg bij MoMenz in de gemeente Stichtse Vecht, vertelt ons over haar werk! Wat is de rol van de sociaal werker in de eerste lijn? Ze vertelt hoe ze steun biedt en praktische zaken regelt. Welke ondersteuning kan de gemeente bieden aan mensen in de palliatieve fase middels bijvoorbeeld het sociaal maatschappelijk werk en de Wmo ? En hoe verschilt dit tussen gemeentes?

9. De mantelzorger

Deze podcast ging live op zondag 10 november, de Dag van de Mantelzorg.
In deze aflevering een gesprek met Wieke Hengeveld, beleidsadviseur bij MantelzorgNL.
Wat is een mantelzorger? Hoe kunnen we als zorgverleners de mantelzorger ondersteunen en hulp bieden? Welke rol heeft de gemeente in de ondersteuning? En vooral, hoe kunnen we dit beter op elkaar aansluiten? Wieke neemt ons mee!

10. Levensvragen
Wat kan een geestelijk verzorger betekenen voor palliatieve patiënten? Wie komen hiervoor in aanmerking en hoe luister je zonder oordeel?
Saskia Rijke is geestelijk verzorger en ritueelbegeleider. Zij neemt ons in deze aflevering mee in haar werk en vertelt over de rol van de geestelijk verzorger in de eerste lijn.

11. De maatschappelijk werker
We praten met Jolien Groenen, medisch maatschappelijk werker bij het RadboudUMC.
Wat is haar rol voor opgenomen patiënten? Wat kan een maatschappelijk werker betekenen en hoe is het overleg en overdracht met de eerste lijn? Wat is het verschil met een psycholoog of geestelijk verzorger?

12. De rol van de gemeente
In de afsluitende aflevering van dit podcastseizoen praten we met Arjan Koreman, beleidsmedewerker Sociaal Domein (Wmo) in de gemeente Zundert, met een achtergrond als leidinggevende Welzijn bij welzijnsorganisatie Surplus. We kijken terug op de12-delige podcastreeks en op de mooie voorbeelden en initiatieven waarover de verschillende zorgverleners binnen het sociaal domein vertelden. Arjan vertelt waar de kansen voor de toekomst liggen. Hoe kunnen zorgverleners en professionals uit het sociaal domein elkaar beter vinden en beter samenwerken?

De palliatieve benadering

Tools en producten van Agora voor kennis en bewustwording

16 mei 2024

Passende palliatieve ondersteuning en zorg aan mensen in de laatste levensfase en hun naasten is maatwerk. Kwaliteit van leven staat voorop. De méns staat centraal en niet de ziekte. Maatwerk vraagt optimale samenwerking tussen zorg en het sociaal domein, met aandacht voor de vier dimensies van de palliatieve benadering: fysiek, sociaal, psychisch en zingeving.

Onze tools en producten hebben we samengebracht in de handzame brochure ‘De sociale benadering palliatieve ondersteuning en zorg – Tools en producten voor kennis en bewustwording’. Deze dragen allemaal bij aan kennis en bewustwording over de sociale benadering van palliatieve zorg en aan zingeving in de palliatieve fase.

De infographics en films in de brochure zijn bedoeld voor scholing en trainingen voor professionals, mantelzorgers en vrijwilligers die ondersteuning en zorg verlenen aan mensen in de palliatieve fase en hun naasten.
De infographics bieden informatie en achtergronden over de vier dimensies van de palliatieve benadering en over zingeving; de films en de casuïstiek geven direct mogelijkheden om met de palliatieve benadering en met zingeving inhoudelijk aan de slag te gaan.
Alle materialen in de brochure zijn te downloaden en rechtenvrij te gebruiken.

Bekijk hier de online brochure met alle links naar de infographics en de films.

In de brochure ‘De sociale benadering palliatieve ondersteuning en zorg – Tools en producten voor kennis en bewustwording’ zijn Agora-infographics en films verzameld waarmee professionals zelf aan de slag kunnen met de sociale benadering van palliatieve zorg en met zingeving in de palliatieve fase.

Vroegtijdige inzet van palliatieve zorg draagt bij aan kwaliteit van leven. Integrale aandacht voor alle vier dimensies van de palliatieve benadering zijn daarbij belangrijk, dus fysiek, sociaal, psychisch en zingeving.

Proeftuin Maarssen afgerond met filmpremière en viering mooie opbrengsten

7 oktober 2024

Bij de feestelijke afsluiting van de proeftuin Maarssen, op 28 september jl., ging de nieuwe film ‘Proeftuin Maarssen – Samen werken aan kwaliteit van leven’ in première. In de film vertellen de verschillende deelnemers aan deze lokale leerwerkplaats wat de kennismaking en de nauwere samenwerking met andere professionals binnen de zorg en het sociaal domein oplevert, zowel voor henzelf als voor hun cliënten of patiënten met een ongeneeslijke ziekte. De film riep veel herkenning en instemming op bij de deelnemers. De meerwaarde en de noodzaak van goede samenwerking tussen de zorg en het sociaal domein blijkt onmiskenbaar uit de film.

‘Deze avond betekent niet het einde van de proeftuin’, aldus Sandrina Sangers, begeleider van de proeftuin namens Agora. ‘Dit is een transitiebijeenkomst. Jullie gaan nu zelf verder met alle nieuwe contacten en initiatieven die zijn ontstaan. Het is aan jullie om te kijken óf en hoe jullie hiermee verder willen.’ Wethouder Karin van Vliet was daar heel duidelijk over. Ze was onder de indruk van de film en van de behaalde resultaten in Maarssen, één van de kernen van de gemeente Stichtse Vecht. ‘Ik hoor graag jullie ideeën om dit verder te brengen binnen de hele gemeente’, nodigde ze de deelnemers uit.

‘Betere samenwerking moet leiden
tot kortere lijnen‘ 

Kwaliteit van leven

De proeftuinen van Agora en Movisie zijn bedoeld om op lokaal niveau de samenwerking te bevorderen tussen professionals en vrijwilligers uit zorg en het sociaal domein, voor een betere kwaliteit van leven voor inwoners in de palliatieve levensfase en voor hun naasten. Vanuit de wetenschap dat hun behoefte breder is dan alleen medische zorg en dat (ongeneeslijk) ziek zijn invloed kan hebben op het hele leven, ook dat van naasten. We weten dat de vragen en uitdagingen in deze levensfase ook liggen op sociaal vlak (eenzaamheid, verhuizen, financiële problemen), psychisch (depressie) en op het gebied van zingeving (wat kan of wil ik nog, voor wie ben ik van betekenis?). Huisarts en kaderarts ouderen Eugenie Hodes, in de film: ‘Betere samenwerking moet leiden tot kortere lijnen en dat de juiste zorg bij de juiste persoon terecht komt. En dan is zorg breder dan alleen fysieke zorg.’

‘We kennen elkaar niet goed genoeg’
Marieke Ausems is huisarts en kaderarts Palliatieve Zorg in Stichtse Vecht. Ze is, samen met Eugenie Hodes, initiatiefneemster voor de lokale proeftuin. Ze heeft door haar deelname aan de proeftuin een veel beter beeld van alle organisaties en mensen die in Maarssen een rol (kunnen) spelen bij de ondersteuning van ongeneeslijke inwoners en hun naasten, vindt ze. ‘Dat zijn er veel meer dan ik dacht. En ik werk toch al twintig jaar in Maarssen.’ Voor haar is de proeftuin alleen daarom al, van grote waarde. ‘We moeten elkaar beter leren vinden. We kennen elkaar niet goed genoeg.’ Ook welzijnsadviseur Marieke Reversma van MOmenz ervaart heel concreet de meerwaarde van de proeftuin, voor haar eigen werk en voor haar cliënten. ‘Ik heb het Centrum voor Levensvragen écht ontdekt en al meerdere cliënten naar hen doorverwezen voor gesprekken met een geestelijk verzorger.’

Vier experimenten

Bij de feestelijk transitie-avond werden ook de resultaten gedeeld van de vier experimentgroepjes. In deze groepjes werkten betrokkenen samen aan kleine projecten, als vorm van nadere kennismaking én om samen een eerste resultaat neer te zetten. Die resultaten bleken indrukwekkend en zeer concreet.

1. Themabijeenkomst voor burgers
   Vanuit de wens ’iets’ te doen voor inwoners, was oorspronkelijk het idee om een ontmoetingsplek of inloophuis op te zetten. Dat bleek helaas te groot en te ingewikkeld. Het idee werd bijgesteld naar een themabijeenkomst over palliatieve zorg. Die avond, onder leiding van Robin Zuidam, was een succes. Maar er waren ook leermomenten. Een volgende keer wil de groep meer ruimte bieden voor gesprek en voor het uitwisselen van ideeën en gedachten door de deelnemers. Daarnaast willen ze betere promotie voor de bijeenkomst, zodat meer mensen de kans krijgen om te komen.
   
2. Bundel van Wijsheid
   De eigen collega’s stonden als doelgroep centraal bij de groep die een Bundel van Wijsheid ontwikkelde. ‘Soms mis je als professional de juiste woorden en zoek je naar een gebaar of handreiking waar iemand iets aan kan hebben.’ De groep vroeg collega’s binnen de eigen organisaties om materialen aan te dragen. Dat werd een boekwerkje van 43 heel gevarieerde handreikingen. Van liedteksten, spreuken en gedichten, tot tips voor het bekijken van een film of het lezen van een boek. De Bundel van Wijsheid wordt later digitaal beschikbaar gemaakt voor iedereen.
   
3. Routekaart
   ‘Er was eens een overbelaste mantelzorger die vanwege de vele instanties en aanbieders van zorg, door de bomen het bos niet meer zag.’ Zo begon de presentatie van de Routekaart, het derde experiment. De groep werkte vanuit het overzicht van verbindingen die bestaan tussen alle deelnemers en organisaties. Dit overzicht was bij de allereerste proeftuinbijeenkomst ingevuld. Wie ken je en met wie werk je al samen? De groep wilde overzicht scheppen in al die aanbieders én een optie bieden om iedereen ook te kunnen vinden. Ze haakten aan bij het initiatief van de werkgroep Ouderenzorg, die in de gemeente al begonnen was aan de opzet van een informatieve website. De website is nu in aanbouw. De diverse aanbieders kunnen daar straks zelf hun gegevens invullen. Verder komt er een zoekfunctie, zodat iedereen elkaar goed kan vinden. In eerste instantie is de database alleen beschikbaar voor professionals. Later wordt deze ook opengesteld voor burgers.
   
4. Overleg Palliatieve Thuiszorg (PaTz)
   Het bespreken van casuïstiek is waardevol, om patiënten vroegtijdig in beeld te krijgen en te anticiperen op de (zorg)behoeften van de patiënt. Meer van dit soort overleggroepen vond de vierde experimentgroep niet zinvol. Daarom werd gekeken hoe de PaTz-overlegroep in Maarssen nog waardevoller zou kunnen worden. Om meer dan alleen de fysieke behoeftes te bekijken, draait in Maarssen al iemand van het Centrum voor Levensvragen mee, om in te kunnen spelen op zingevingsvragen van patiënten. Wat nog miste was een welzijnsprofessional, voor de sociale dimensie. Daarom is nu ook een professional van welzijnsorganisatie MOmenz aan de PaTz-groep toegevoegd. Daarmee is de samenstelling van deze lokale PaTz-groep uniek in Nederland.

Terugkijken op de proeftuin
De deelnemers keken met behulp van vragen via Mentimeter terug op de proeftuin. Wat ze vooral ‘Top’ vonden was het netwerken, het samenwerken en de nieuwe verbindingen. Tips voor mensen die een leerwerkplaats zouden willen starten waren onder andere: begin klein, houd het concreet, sluit aan bij wat al bestaat en praat niet teveel maar ga het vooral doen. Als wensen voor samenwerking in de toekomst werden genoemd: contact blijven houden, uitrol van de proeftuin over de hele regio en de opzet van een algemeen loket voor inwoners en professionals, sociaal en medisch, waar alle kennis gebundeld is over wie wat doet. De deelnemers gaven aan vanaf morgen hun wensen te willen realiseren door onder andere te gaan praten met de wethouder en te blijven netwerken.

En nu?
De gemeente Stichtse Vecht wil de geleerde lessen en samenwerkingsvormen ook graag in de andere kernen van de gemeente voortzetten. Verder moeten alle afspraken binnen de betrokken organisaties gedeeld en geborgd worden, zodat integraal samenwerken, afstemmen en naar elkaar doorverwijzen vanzelfsprekend wordt en blijft. Om alle organisaties en deelnemers daarin te ondersteunen, worden de resultaten en opbrengsten van de proeftuin Maarssen binnenkort verzameld in een digitaal einddocument.

Logboek Oogst proeftuinen Léven tot het einde Maarssen, Zundert en Roermond

7 oktober 2024

Wat hebben de drie proeftuinen Léven tot het Einde! van Agora en Movisie in Maarssen, Zundert en Roermond mooie resultaten opgeleverd! We hebben alle inzichten, kennisbladen, interviews met deelnemers, tools en experimenten in één logboek verzameld: Oogst proeftuinen Léven tot het einde Maarssen, Zundert en Roermond.

Download hier het logboek Oogst Proeftuinen Léven tot het einde Maarssen, Zundert en Roermond

Samenwerking loont

Zo bij elkaar gevoegd zie je pas goed waartoe een relatief kleine groep enthousiaste mensen in staat is als ze zich inzetten voor één belangrijk doel: samenwerking tussen (palliatieve) zorg en het sociaal domein stimuleren voor de beste ondersteuning en zorg van inwoners in de palliatieve fase én hun naasten.

Die samenwerking gaat niet vanzelf. Hoewel anno 2024 iedereen er wel van overtuigd is dat die samenwerking noodzakelijk is. Vanwege de kwaliteit van de ondersteuning en zorg, met aandacht voor dimensies:  lichamelijk, sociaal, psychisch en zingeving. En ook vanwege kosten en doelmatigheid: de juiste zorg op de juiste plek.

Die overtuiging was er nog niet in 2019, toen Agora voor het eerst aan de slag ging met het stimuleren van een betere samenwerking op lokaal niveau. De opdracht van de toenmalige Minister van VWS was: ‘Ik wil dat mensen geholpen worden op een manier die aansluit bij hun sociale omgeving.’

Met proeftuinen in de gemeente Oude IJsselstreek, Huis aan t water in Katwoude en Fryske Marren werden de eerste ervaringen opgedaan met het op lokaal niveau stimuleren van samenwerking tussen zorg en het sociaal domein. In samenwerking met Movisie werd in de methodiek Waarderend veranderen (appreciative Inquiry) een aanpak gevonden om nieuwe proeftuinen in te richten vanuit een focus op waarderen, volgens vijf vooraf bepaalde stappen.

Materialen en inzichten

Het resultaat van een jaar samenwerken in de drie gemeenten is een veelheid aan mooie inzichten, bruikbare materialen en mooie concrete projecten die voort kwamen uit de experimenten.

De ontwikkelde kennisbladen en de film over de proeftuin Maarssen zijn maar enkele voorbeelden van de materialen die voor iedereen beschikbaar zijn om zelf aan de slag te gaan met samenwerking tussen zorg en het sociaal domein in de eigen wijk of gemeente.

In Maarssen, Zundert en Roermond is de projectfase afgerond. De samenwerking blijft. Experimenten worden verder uitgeweekt, opgevolgd en gedeeld voor blijvende goede palliatieve ondersteuning en zorg van inwoners in de palliatieve fase en hun naasten.

Leerwerkplaatsen

Agora zet het stimuleren van de lokale samenwerking tussen zorg en het sociaal domein voort. Want we zijn er nog niet! Alle mensen met een levensbedreigende ziekte of kwetsbaarheid door hoge leeftijd, en hun naasten, verdienen de ondersteuning en zorg die bij hen past.  
In Amsterdam en Breda zijn, met subsidie van ZonMw, nieuwe proeftuinen gestart, elk met een eigen invalshoek en ondersteund door Agora. Ook ondersteunen we andere lokale en regionale initiatieven en samenwerkingsverbanden op het vlak van (palliatieve) zorg, zoals ‘Compassionate Communities’ en Leerwerkplaatsen waarbij ook ziekenhuizen betrokken zijn zoals in Nijmegen.

Wil jij vanuit jouw gemeente, organisatie of zorginstelling aan de slag met lokale samenwerking tussen zorg en het sociaal domein ten behoeve van inwoners in de palliatieve fase, lees dan meer over onze Leerwerkplaatsen of neem direct contact met ons op via info@agora.nl

Meer informatie

Wat zijn proeftuinen? – Agora.nl
Proeftuinen: Lokale projecten – Agora.nl
Informatiebrochure Leerwerkplaatsen – Agora.nl

De rol van het sociaal domein bij palliatieve ondersteuning

17 januari 2024

Agora heeft het vaak over ‘het sociaal domein’. Wie of wat bedoelen we daarmee? En waarom speelt dat sociaal domein zo’n belangrijke rol bij de palliatieve zorg en ondersteuning aan mensen met een ongeneeslijke ziekte en hun naasten?

Dina (35): ‘Ik heb te horen gekregen dat ik een ongeneeslijke ziekte heb en mijn leven staat op zijn kop. Bij wie kan ik terecht met mijn zorgen en met mijn verhaal? Wie weet antwoord op praktische vragen die ik heb, zoals: kunnen we in ons huis blijven wonen als mijn inkomen straks wegvalt? Kan ik huishoudelijke hulp krijgen? En hulpmiddelen, om zo zelfstandig mogelijk te blijven? Mijn partner en mijn kind wil ik zoveel mogelijk ontzien; zij hebben zo hun eigen zorgen. En ik wil niet altijd mijn vriendinnen vragen. Zij doen al zoveel. Ik wil onze vriendschap niet belasten.’

Sociale benadering

Agora streeft naar een sociale benadering van palliatieve zorg: integrale aandacht voor palliatieve zorg en ondersteuning en voor kwaliteit van leven vanuit vier dimensies: fysiek, sociaal, psychisch en zingeving. Palliatieve zorg en ondersteuning kunnen maanden tot jaren duren. Waar hebben mensen behoefte aan in deze fase van het leven? Hoe sluiten we aan bij hun behoeften, wensen en waarden ? En hoe organiseer je dat zo goed mogelijk? Lokale samenwerking is daarbij de sleutel: samenwerking tussen professionals uit de gezondheidszorg en het sociaal domein.

Definitie Sociaal domein

Er bestaan verschillende definities van ‘het sociaal domein’. Agora volgt de definitie van ZonMw:
‘Onder sociaal domein verstaan wij het veld dat uitvoering geeft aan de Jeugdwet, Participatiewet, Wmo en deels de wet Publieke gezondheid. Hierin werken gemeenten en maatschappelijke organisaties samen aan gezondheid, welzijn en veiligheid. Om samen de brede benadering van gezondheid en ondersteuning te bevorderen en burgers volwaardig te laten participeren.’

Doelgroep sociaal domein
De definitie op www.zowerktdezorg.nl beschrijft het sociaal domein kijkend naar de doelgroep:
‘Het beleidsterrein dat ondersteuning en zorg regelt voor mensen die (potentieel) kwetsbaar zijn en zichzelf – of met hulp van naasten – niet kunnen redden in de samenleving.’

Het sociaal domein en palliatieve ondersteuning

Alle elementen die in de definitie van ZonMw genoemd worden – gemeenten, maatschappelijke organisaties, gezondheid en welzijn, de brede benadering van gezondheid en ondersteuning en volwaardig participeren – zijn belangrijk voor goede palliatieve zorg. Ze dragen er integraal aan bij dat mensen met een ongeneeslijke ziekte en hun naasten, hun leven thuis kunnen inrichten op een manier die past bij hun wensen, waarden en sociale omgeving, waarbij kwaliteit van leven centraal staat.

Gemeenten
Ongeneeslijk ziek zijn kan leiden tot een reeks life-events waar gemeenten een verantwoordelijkheid of rol bij (kunnen) bij hebben. Mensen met een ongeneeslijke ziekte en hun naasten maken gebruik van Wmo-diensten, welzijnsorganisaties, mantelzorgondersteuning en/of buurt- en wijkteams. Ze kunnen afhankelijk zijn (of worden) van een uitkering of schulden opbouwen door arbeidsongeschiktheid of hoge kosten. De gemeente is als regisseur van het sociaal domein verantwoordelijk voor de inkoop en beschikbaarheid van deze diensten en voorzieningen.
Gemeenten zijn zich vaak weinig bewust dat zij daarmee ook een rol en taak hebben als het gaat om de ondersteuning en zorg van inwoners met palliatieve zorgbehoeften. Een wethouder stelde dat palliatieve zorg geen gemeentelijke taak is, want ‘mensen in de palliatieve levensfase zijn hele zieke mensen en die horen in het ziekenhuis, verpleeghuis of hospice’. Dat is een hardnekkig beeld. Nivel-cijfers (2023) laten zien dat meer dan de helft van alle mensen met een ongeneeslijke ziekte, in een palliatieve fase, thuis overlijden en niet in een ziekenhuis of hospice.

Maatschappelijke organisaties
De palliatieve fase begint zodra iemand te horen krijgt dat hij of zij een ongeneeslijke ziekte heeft. Maar dat betekent niet dat het leven meteen stopt. In tegendeel: de palliatieve fase kan soms jaren duren en het leven kan nog veel te bieden hebben. Het gaat om kwaliteit van leven. Juist daar kunnen maatschappelijke organisaties een rol vervullen en ondersteunend of aanvullend zijn op het medische domein, dus sociaal, psychisch en zingeving. Denk aan culturele- en sportverenigingen, buurthuizen, kerken en moskeeën en vrijwilligersorganisaties.

Gezondheid en ondersteuning
Mensen met een ongeneeslijke ziekte en hun naasten moeten zelf richting kunnen blijven geven aan hun leven en voldoende kwaliteit van leven ervaren. Dat is de kern van goede palliatieve zorg en ondersteuning.
De palliatieve fase begint met de medische diagnose ‘u wordt niet meer beter’. Zorgprofessionals zijn daarmee eigenlijk altijd als eerste in beeld. Het vraagt bewustzijn van zorgprofessionals om al in een vroeg stadium professionals en vrijwilligers uit het sociaal domein te betrekken. Daar zitten de experts in aandacht voor zingeving, mentaal en sociaal welzijn.

Volwaardig participeren
‘Kwaliteit van leven en veerkracht is voor mensen met een ongeneeslijke ziekte ontzettend belangrijk. Daarvoor is het van groot belang om mee te kunnen blijven doen; door mobiel te kunnen zijn of blijven en door ondanks de ziekte, te kunnen blijven ontwikkelen.’ Dit is één van de belangrijke bevindingen uit het onderzoek ‘Palliatieve zorg en ondersteuning in de praktijk – Onderzoek naar palliatieve zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein’, dat Agora in 2023 door jb Lorenz liet uitvoeren.
In iedere levensfase ligt het accent op specifieke behoeftes, maar werken, je kunnen blijven ontwikkelen of mee kunnen blijven doen, is voor iedereen belangrijk. Professionals binnen het sociaal domein kunnen bijdragen aan het gevoel van mee blijven doen en psychisch welbevinden, bijvoorbeeld door te kijken naar mogelijkheden voor vrijwilligerswerk of deelname aan lotgenotengroepen, speciale studietrajecten of om- en bijscholing.

Opeenvolgende problematiek
Uit onderzoek blijkt dat de life-events die het gevolg zijn van ongeneeslijk ziek zijn, zoals een lager inkomen en mogelijke schulden door arbeidsongeschiktheid, in grote mate voorspelbaar zijn. Dat betekent dat hulpverleners uit de zorg en het sociaal domein samen kunnen inschatten voor welke uitdagingen mensen met een ongeneeslijke ziekte en hun naasten, kunnen komen te staan. Niet alleen op medisch gebied, maar juist ook op andere levensterreinen. Door vooruit te denken en mensen voor te bereiden op wat kan komen, kunnen professionals uit de zorg en het sociaal domein mensen met een ongeneeslijke ziekte en hun naasten, beter ondersteunen. Zo kan voorkomen worden dat problemen onnodig uit de hand lopen.

Dina (35): ‘Ik heb een gesprek gehad met iemand van het sociaal wijkteam. Ze hebben nu een goed beeld van mijn situatie, het verwachte verloop van mijn ziekte en van de dingen die ik belangrijk vind. Via de Wmo krijg ik een scootmobiel, zodat ik zelfstandig naar buiten kan, zelf wat boodschappen kan doen of naar een vriendin kan. We krijgen via de Wmo nu ook één keer per week huishoudelijke hulp en dat is een ontlasting voor mijn partner en mijn kind. Op advies van de praktijkondersteuner van mijn huisarts heb ik onlangs contact gezocht met het Centrum voor Levensvragen. Ik heb nu af en toe een gesprek met een geestelijk verzorger en dat helpt me echt. Ik kan nu mijn verhaal kwijt en hoef niet steeds mijn naasten te belasten met mijn zorgen en mijn verdriet. De POH gaf aan dat er ook mogelijkheden zijn voor mijn kind om in gesprek te gaan met een jeugdhulpverlener over mijn ziekte en de situatie thuis, mocht daar behoefte aan zijn, ook als ik overleden ben. Dat vind ik een geruststellende gedachte.’

Meer informatie:

Brochure ‘Sociale benadering Palliatieve zorg en ondersteuning’  
Onderzoeksrapport ‘Palliatieve zorg en ondersteuning in de praktijk – Onderzoek naar palliatieve zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein’, 
Artikel ‘Nivel-indicatoren schetsen geen volledig beeld’      
Informatie en achtergronden Geestelijke Verzorging Thuis 
Routekaart sociaal domein Sociale kaart Nederland

Gemeentelijk sociaal domein en sociale basis

De termen ‘Gemeentelijk sociaal domein’ en ‘sociale basis’, zijn verwant aan het sociaal domein, maar er wordt iets anders mee bedoeld.

Gemeentelijk sociaal domein 
Met ‘gemeentelijk sociaal domein’ wordt bedoeld dat wat door gemeenten geregeld wordt op het gebied van werk, participatie en zelfredzaamheid, zorg en jeugd (vanuit Wmo, Participatiewet en Jeugdwet en de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening) en dus niet het hele veld dat er uitvoering aan geeft.  

Sociale basis 
De ‘sociale basis’ is een vrij nieuw begrip dat nog volop in ontwikkeling is. Landelijke en lokale partijen hebben ook nog geen eenduidige beschrijving van wat we verstaan onder ‘sociale basis’ Sommige gemeenten hebben er een eigen invulling aan gegeven. Anderen zijn er nog naar op zoek. In het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) wordt de sociale basis als volgt omschreven: 
‘vrij toegankelijke formele en informele activiteiten en voorzieningen gericht op het elkaar ontmoeten en ondersteunen, ontplooien en ontspannen die zorgen dat mensen kunnen samenleven en meedoen. Het versterken van de sociale basis gaat over het omzien naar elkaar in de wijken, buurten en dorpen. Maar ook over het autonoom kunnen leiden van het leven met eigen regie en een netwerk vanuit die basis.’ 

Binnen de sociale basis worden in het schema drie, deels overlappende en met elkaar verbonden lagen onderscheiden: 
• Persoonlijke sociale basis: een inwoner en diens netwerk.  
• Gemeenschappelijke sociale basis: formele en informele netwerken van inwoners in de wijk, waaronder burgerinitiatieven en compassionate communities zoals Villa Tröst, de compassievolle Hogeschool Rotterdam, Austerlitz Zorgt en Zorgvrijstaat Rotterdam.  
• Institutionele sociale basis: accommodaties, collectieve voorzieningen en andere laagdrempelige voorzieningen waar iedere inwoner gebruik van kan maken zoals buurthuizen, het Centrum Jeugd & Gezin, bibliotheken, de buurtsportcoach en scholen. Daarnaast bestaat dit uit betaalde krachten (sociaal werkers zoals het welzijnswerk en het jeugd- en jongerenwerk). 

Movisie:  Wat is de sociale basis precies? 
Movisie en Verwey-Jonker: Gesprekmodel sociale basis 

Kennisbank

Bekijk onze agenda en kennisbank voor meer activiteiten, tools, producten en informatie die bijdragen aan meer kennis en bewustwording bij professionals over palliatieve zorg, de palliatieve benadering en zingeving.

Bekostiging, knelpunten en rol sociaal domein

Onderzoek legt knelpunten en ongelijkheid bloot bij palliatieve zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein

14 juni 2023

In opdracht van Agora voerde bureau jb Lorenz een onderzoek uit naar knelpunten bij de palliatieve zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein. Afhankelijk van waar je woont en in welke levensfase je zit, is palliatieve zorg en ondersteuning niet altijd goed geregeld en op dezelfde wijze voor iedereen bereikbaar en beschikbaar, zo blijkt uit het actieonderzoek en uit de ervaringsverhalen die werden opgetekend.

Het bewustzijn over palliatieve zorg en ondersteuning en de rol van gemeenten, is laag. Zeker als het gaat om palliatieve ondersteuning van mensen die werken.
Dat is één van de bevindingen uit het onderzoek.

Bestuurder Iris van Bennekom van Agora overhandigde op 14 juni het complete onderzoeksrapport ‘Palliatieve zorg en ondersteuning in de praktijk – Onderzoek naar palliatieve zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein’ aan Saskia Teunissen, PZNL-voorzitter en hoogleraar palliatieve zorg en hospicezorg in het UMC Utrecht en aan socioloog Joachim Cohen, tevens gezondheidswetenschapper en professor van de End-of Life Research Group aan de Vrije Universiteit van Brussel.

Lees hier het complete rapport ‘Palliatieve zorg en ondersteuning in de praktijk – Onderzoek naar palliatieve zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein’

Beschikbaar en bereikbaar

Goede palliatieve ondersteuning en zorg is niet voor iedereen op dezelfde wijze beschikbaar en bereikbaar in Nederland, blijkt uit het onderzoek. De levensfase waarin iemand zich bevindt, heeft invloed op de behoeften van ongeneeslijk zieken mensen en hun omgeving. Daarnaast heeft iedere gemeente een eigen beleid voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), waarbij palliatieve zorg en ondersteuning niet tot nauwelijks wordt benoemd – en een variërend voorzieningenniveau.

Meedoen
Voor jongvolwassenen, volwassenen in de bloei van hun leven en volwassenen in de herfst van hun leven is bij het onderzoek gekeken naar gezamenlijke aandachtspunten, zoals de rol van de gemeente en (mogelijkheden) om mee te doen aan de samenleving. Daarnaast is specifiek gekeken naar thema’s als studeren, werk en inkomen en de rol van de palliatief verpleegkundige.

Bekostiging, knelpunten, bevindingen en aanbevelingen vanuit actieonderzoek

Op basis van ervaringsverhalen en aan de hand van bureauonderzoek, formuleert jb Lorenz in het rapport een vijftal bevindingen en nog eens vijf aanbevelingen.

Vijf voorbeelden van zorg en ondersteuning vanuit het sociaal domein en burgerinitiatieven

14 juni 2023

De preview van de film ‘Connecting Communities – Inspiring perspectives on palliative care’ werd woensdag 14 juni 2023 met veel enthousiasme en waardering bekeken tijdens de pre-conference ‘Connecting Communities in the Netherlands’, van Agora en PZNL.

In de film zijn vijf mooie voorbeelden te zien van ondersteuning en zorg vanuit het sociaal domein en burgerinitiatieven. De lange versie is vanaf 15 juni te zien op het EAPC World Congress in Rotterdam.

Bekijk de preview van de film ‘Connecting communities – Inspiring perspectives on palliative care’ (12 min.):

De vijf inspirerende voorbeelden in de film zijn opgenomen in Maarssen-  Gemeente Stichtse Vecht en in de regio Rotterdam.

Maarssen is één van de proeftuinen ‘Léven tot het einde’ van Agora en Movisie. In een proeftuin worden professionals en vrijwilligers uit de zorg en het sociaal domein op lokaal niveau met elkaar verbonden om samen de beste palliatieve ondersteuning en zorg voor inwoners te realiseren.

Het Centrum voor Levensvragen Rotterdam en omstreken laat zien wat geestelijk verzorgers betekenen voor mensen die te maken hebben ongeneeslijk ziek zijn, met verlies en rouw. Eén van de nabestaanden die in de film aan het woord komen, neemt ook deel in het panel dat de pre-conference vanmiddag afsluit.

Dat Villa TrösT Drechtsteden in Dordrecht een hele bijzondere plek is wordt al snel duidelijk in de film. Een plek waar je samen of alleen kunt rouwen. Waar met rituelen, workshops of door samen een kop koffie te drinken, ruimte ontstaat voor het verwerken van verdriet en afscheid.

De Compassievolle Hogeschool Rotterdam is een voorbeeld van een compassionate community: een gemeenschap waar aandacht is voor ziekte, zorgen, sterven en rouw.

Zorgvrijstaat Rotterdam in de wijk Delfshaven laat tenslotte zien wat je in een buurt kunt bereiken als je de moeite neemt elkaar te leren kennen, elkaar wilt helpen en uiteindelijk ook voor elkaar wilt zorgen bij ziekte of rouw.