Symposium Morele Stress – Goed zorgen voor de ander én jezelf

1 Aan de slag met de CURA methodiek
Door Suzanne Metselaar en Malene van Schaik

Om zorgverleners te helpen is CURA ontwikkeld, een laagdrempelig middel dat ondersteunt bij morele dilemma’s. CURA staat voor Concentreren, Uitstellen, Reflecteren en Actie ondernemen. In vier eenvoudige stappen sta je gestructureerd stil bij situaties waarin je twijfelt over wat goede zorg is. Je kunt CURA inzetten om een zorgvuldige keuze te maken in een lastige situatie, maar ook achteraf kun je CURA inzetten: wat kunnen we hiervan leren? CURA is niet alleen bedoeld om patiëntenzorg te verbeteren, maar ook om je eigen (morele) veerkracht te versterken. In deze deelsessie maak je kennis met CURA door het samen reflecteren op een concrete casus uit de praktijk.

Malene van Schaik is universitair docent en medisch ethicus aan de afdeling Ethiek, Recht en Humaniora. Ze is gepromoveerd op CURA. Haar expertise ligt verder bij (morele) veerkracht, zeggenschap van zorgverleners en duurzame inzetbaarheid.

3A Gedeelde zorg: Het perspectief van mantelzorgers (ochtend)
Door Yvette Wittenberg

In de toekomst zullen zorg- en welzijnsprofessionals steeds vaker samenwerken met mantelzorgers. Dit kan voordelen opleveren als er goed wordt afgestemd over deze samenwerking, maar ook spanningen met zich meebrengen. Hoe denken mantelzorgers zélf over het delen van zorg? En wat is nodig om mantelzorgers goed te ondersteunen? Veel mantelzorgers zijn bereid zorg te bieden aan een naaste en hebben een moreel plichtsgevoel om dat te doen. Maar ze verwachten ook iets van de overheid, en van professionals die helpen. In deze deelsessie deelt Yvette Wittenberg inzichten uit haar promotieonderzoek hierover en leer je wat van belang is voor een goede samenwerking tussen jou en mantelzorgers. Aan de hand van twee casussen ga je met andere deelnemers in gesprek over afwegingen om ‘het goede’ te doen in situaties waarbij mantelzorgers betrokken zijn.

Yvette Wittenberg is senior onderzoeker en docent Social Work bij de Hogeschool van Amsterdam. Ze werkt aan onderzoek over samenwerking tussen mantelzorgers en professionals.

3B Euthanasie bij dementie: autonomie of een familieaangelegenheid? (middag)
Door Trijntje Scheeres-Feitsma

De rol van de familie bij naasten met dementie en een euthanasiewens is groter dan we beseffen en wordt door hen vaak gezien als een familieaangelegenheid. Maar dit kan ook leiden tot morele stress voor familie, bijvoorbeeld wanneer zij zich verantwoordelijk voelen voor het laten uitvoeren van deze wens, terwijl dat in de praktijk niet altijd (meer) mogelijk of passend is. Hoe blijf je trouw aan wat iemand met dementie eerder heeft gewild? En hoe ga je om met twijfel, veranderende omstandigheden en uiteenlopende perspectieven binnen de familie? Hoe ga je om met het spanningsveld tussen de autonomie van de patient en de wensen en belangen van familie? 

In deze deelsessie krijg je meer inzicht in de vraagstukken en dilemma’s die spelen bij families in deze situatie en krijg je handvaten om hier samen met de familie in gesprek te gaan. Er is daarnaast ruimte om eigen casuïstiek in te brengen en gezamenlijk te reflecteren.

Trijntje Scheeres-Feitsma is senior onderzoeker bij het lectoraat Familiezorg van Hanzehogeschool. Trijntje doet promotieonderzoek bij de PThU naar de morele positie van familie in situaties van euthanasie bij mensen met dementie.

4 Morele Stress bij zorgverleners: Helpende strategieën uit de praktijk
Door Floor Vinckers

Tijdens deze interactieve deelsessie neemt onderzoeker Floor Vinckers je mee in haar inspirerende onderzoek naar morele stress bij zorgverleners. Ontdek welke factoren bijdragen aan morele stress en – vooral – wat jij kunt doen om ermee om te gaan. Daarnaast gaan we met elkaar in gesprek over morele dilemma’s uit de zorgpraktijk die tot morele stress kunnen leiden.

Floor Vinckers is onderzoeker bij het Universitair Netwerk Ouderenzorg UMCG en heeft onderzoek gedaan naar morele stress bij zorgverleners in vier verschillende sectoren: VVT, GGZ, jeugdzorg en de gehandicaptenzorg.

_{Foto: Kristi Jungcurt}

5A Samen verantwoordelijk?: Morele dilemma’s bij het samenwerken met vrijwilligers (ochtend)
Met Rosa Draaisma en Ella van Hardeveld

In de toekomst zullen beroepsmatige zorgverleners en vrijwilligers steeds vaker samenwerken. Wanneer aan een vrijwilliger gevraagd wordt om meer (zorg)taken op te pakken, dan vraagt dit om een nieuwe taakverdeling. Dit kan gepaard gaan met morele dilemma’s voor zowel de vrijwilliger, de beroepsmatige zorgverlener als de organisatie. Waar liggen de (persoonlijke) grenzen van verantwoordelijkheden van zowel de vrijwilligers als de beroepsmatige zorgverleners ? En hoe zorg je ervoor dat iedereen zich prettig voelt bij deze taakverdeling? In het hospice wordt al een lange tijd samengewerkt met vrijwilligers. In deze deelsessie leer je hoe hospices hiermee omgaan en wat je hier als beroepsmatige zorgverlener, VVT-instelling of ziekenhuis van kan leren.

Rosa Draaisma is beleidsadviseur bij de VPTZ.
Ella van Hardeveld is regiocoördinator van VPTZ bij Gooi en Vechtstreek.

5A Morele stress bij vrijwilligers: dilemma’s in de thuissituatie bespreekbaar maken (middag)
Met Rosa Draaisma

Morele stress speelt niet alleen bij beroepskrachten maar kan ook spelen bij vrijwilligers. Vooral als vrijwilligers ondersteunen in de thuissituatie kunnen ze niet altijd direct bij iemand terecht als ze ergens tegenaan lopen. Bijvoorbeeld als de behoeften en wensen van degene die terminaal ziek is en die van de mantelzorger tegenstrijdig zijn. Met welke dilemma’s kunnen vrijwilligers te maken krijgen? Hoe kunnen zij het beste ondersteund worden? En hoe maak jij als vrijwilliger deze dilemma’s bespreekbaar? Mantelzorgers pakken steeds meer zorgtaken op en vragen hierbij steeds meer van vrijwilligers. Dit kan leiden tot een morele afweging voor de vrijwilligersorganisatie: hoe voorkom je dat je vrijwilligers overvraagt, maar kom je ook zo veel mogelijk tegemoet aan de toenemende vraag aan ondersteuning? In deze deelsessie ga je hier samen over in gesprek.

Rosa Draaisma is beleidsadviseur bij de VPTZ .

6 Morele stress rond het levenseinde: zorg voor de ander, zorg voor jezelf
Met Florentine Geluk

Hoe blijf je als zorgverlener stevig en betrokken in situaties die raken aan je professionele en persoonlijke waarden? In deze deelsessie onderzoek je aan de hand van dilemma’s uit je eigen praktijk hoe je voor jezelf zorgt in het werken met ingrijpende beslissingen rond het levenseinde.

Daarnaast is er aandacht voor het belang van ethisch leiderschap: hoe creëer je samen een klimaat waarin lastige situaties bespreekbaar zijn? Deze sessie biedt concrete handvatten om veerkracht te versterken en het werkgeluk in de palliatieve zorg te behouden.

Florentine Geluk is ethiekondersteuner en geestelijk verzorger, gespecialiseerd in o.a. ethische vraagstukken en palliatieve zorg. Zij werkt als geestelijk verzorger in zowel een hospice als een ziekenhuis. Ook verzorgt zij scholing rond palliatieve zorg.