Hoe blijf je trouw aan wat iemand met dementie eerder heeft gewild?

Blog: Euthanasie bij dementie: autonomie of een familieaangelegenheid? 

30 april 2026

‘Deze euthanasie verklaring hebben wij samen gemaakt’, vertelt Jan, de zoon van Stien. Stien is 85, weduwe en moeder van 4 kinderen. Ze is altijd voorstander geweest van euthanasie en toen ze zelf dementie kreeg  twijfelde ze geen moment. ‘Daarna hebben we het voorgelegd aan de anderen. Erica, mijn jongste dochter vond het een beetje te ver gaan. Ze is nogal van de kerk’, vertelt Stien verder. Jan had van internet verschillende voorbeelden van euthanasieverklaringen uitgeprint. Stien koos de ‘meest radicale versie’ maar Erica kon daar niet goed mee instemmen.

Uiteindelijk kiest Stien voor een minder radicale variant waar Erica wel in mee kan komen, al is het niet van harte. ‘Moeder was van de harmonie’, zegt Jan als hij op dit moment terugblikt, ‘als ze merkte dat het voor één iemand een brug te ver was, dan gaan we niet moeilijk doen en dan schakelen we terug’.

De situatie van Stien laat enerzijds zien dat zij een duidelijke wens heeft voor euthanasie, die passend is bij hoe zij in het leven staat. Ze is bereid hier naar te handelen en zet concrete acties uit om haar doel te bereiken. Autonomie en zelfbeschikking. Anderzijds zien we ook dat ze harmonie zoekt binnen haar gezin, ze wil dat iedereen in kan stemmen en daarom is ze bereid concessies te doen aan haar eigen wensen. Aan de keukentafel wordt onderhandeld over de juiste voorwaarden en formulering zodat ook Erica mee kan komen.
Erica moet ook concessies doen aan haar eigen opvattingen omwille van haar moeder. Is dit wel autonomie en zelfbeschikking, zoals we dat bij euthanasie zo graag zien? Als we met een kritische blik naar deze situatie kijken, zouden we zelfs kunnen spreken van oneigenlijke druk of beïnvloeding op een autonoom besluit over het eigen leven en sterven.

Vanuit een ander perspectief echter zien we hoe een familie, familie is. Dat gaat gepaard met concessies en onderhandelingen, met een diversiteit aan opvattingen en loyaliteiten, met onderlinge verhoudingen en dynamieken. Een euthanasiewens is niet een neutraal gegeven maar ook een bron van morele stress. Je hebt je er als familie toe te verhouden en vaak heb je er ook nog een taak in omdat iemand met dementie het zelf niet meer kan organiseren of overzien.

Stien heeft uiteindelijk geen euthanasie gekregen, haar situatie voldeed niet meer aan de zorgvuldigheidseisen. Bij zoon Jan roept dit morele twijfel op; ‘heb ik haar voldoende recht gedaan? We hadden het haar toch beloofd’. Niet altijd is te overzien wat een afspraak of belofte betekent, omdat de situatie waarvoor je die maakt nog ver weg is.

Misschien is dat wel de kern: in de zoektocht naar autonomie ontdekken we hoe onlosmakelijk we met elkaar verbonden zijn.

Trijntje Scheeres-Feitsma

Deelsessie symposium:
Trijntje Scheeres-Feitsma verzorgt dinsdag 16 juni de deelsessie ‘Euthanasie bij dementie: autonomie of een familieaangelegenheid?’,  tijdens het symposium Morele stress – Goed zorgen voor de ander én jezelf.
In deze deelsessie krijg je meer inzicht in de vraagstukken en dilemma’s die spelen bij families in deze situatie. Bijvoorbeeld de vraag: Hoe blijf je trouw aan wat iemand met dementie eerder heeft gewild? Je krijgt handvaten om hierover samen met de familie in gesprek te gaan. Er is daarnaast ruimte om eigen casuïstiek in te brengen en gezamenlijk te reflecteren.
-> Ga voor meer informatie over het programma, de sprekers en aanmelden naar de symposiumpagina.
Trijntje Scheeres-Feitsma is senior onderzoeker bij het lectoraat Familiezorg van Hanzehogeschool en doet promotieonderzoek bij de PThU naar de morele positie van familie in situaties van euthanasie bij mensen met dementie.