Samen leven tot het einde in leerwerkplaats Rotterdam: met de kracht van de wijk

21 april 2026

De kracht van de wijk vormt de basis voor de Leerwerkplaats Léven tot het Einde in Rotterdam. Diverse organisaties vormen samen een sterk netwerk van bewoners, vrijwilligers, onderwijsinstellingen en lokale organisaties, waarin mensen iets voor elkaar kunnen betekenen. Dennis Lohuis, mede-initiatiefnemer van Zorgvrijstaat Rotterdam, één van de deelnemende organisaties, vertelt er met verve over. ‘Léven tot het laatst start bij mensen en hoe ze elkaar vinden in het leven samen.’

Zes leerwerkplaatsen die werken volgens de methode van de proeftuinen Léven tot het Einde! van Agora en Movisie, krijgen ondersteuning van de stimuleringsregeling van het NPPZ II. Agora adviseert en ondersteunt deze leerwerkplaatsen, daar waar gewenst. In een serie interviews laten we initiatiefnemers en betrokkenen van deze zes lokale projecten aan het woord.

Wie zijn jullie en wat typeert jullie leerwerkplaats/regio?

In de Leerwerkplaats Rotterdam verbinden we het burgerinitiatief Zorgvrijstaat, het bestuur van stichting De Vier Vogels – voormalig hospice – en betrokkenen vanuit de compassionate community Rotterdam. We vormen een netwerk van bewoners, vrijwilligers, onderwijsinstellingen en lokale organisaties zoals VTZ Rotterdam en NPZR. In onze leerwerkplaats werken we concreet aan twee doelen: een WIJ-kliniek en een jaarkalender.

‘De wijk is een plek waar mensen samen leven – tot het einde.’

We geloven sterk in de kracht van de wijk: mensen kennen elkaar, willen iets voor elkaar betekenen en met elkaar beschikken over waardevolle talenten. Die kracht willen we benutten en versterken. Zoals ook binnen het concept van ‘de wijk als hospice’ centraal staat, zien we de wijk als een plek waar mensen samen leven – tot het einde. We vinden het belangrijk dat de dood onderdeel wordt van samenleven in de buurt en dat bewoners en informele organisaties een plek hebben binnen de zorg in de laatste levensfase. We zoeken nadrukkelijk ook naar een taal van de buurt om te kunnen spreken over leven tot het laatst.

Leerwerkplaats ‘Leven tot het laatst’ in Rotterdam is één van de zes kansrijke projecten die ondersteund worden vanuit de NPPZ II stimuleringsimpuls. Met deze steun kan de beweging concrete verbetering realiseren in de samenwerking tussen zorg, sociaal domein en informele zorg en ondersteuning rond de laatste levensfase van inwoners. 

Wat betekent leven tot het einde in jullie lokale context?

Voor ons betekent leven tot het einde dat mensen zichzelf kunnen blijven, ook in de laatste fase van hun leven. Dat er aandacht is voor wat iemand belangrijk vindt – fysiek, emotioneel, sociaal en op het gebied van zingeving.

‘Leven tot het laatst start bij mensen.’

We zien sterven vooral als een sociale gebeurtenis met een medische component. We draaien daarin misschien een werkelijkheid om, dat doen we juist om te benadrukken dat leven tot het laatst start bij mensen en hoe ze elkaar vinden in het leven samen. Dat betekent dat naasten, buren en de gemeenschap een belangrijke rol spelen. Verbinding, vertrouwen en aandacht zijn daarin essentieel.

Daarnaast willen we dat het gesprek over de dood eerder en vanzelfsprekender wordt gevoerd. Niet pas als het moet, maar juist als onderdeel van het leven. Dat er meer kennis en kunde bij mensen in de wijk komt rond zorg in de laatste levensfase en meer verbinding tussen mensen. Daaraan willen we ook bijdragen vanuit activiteiten die onderdeel zijn van de jaarkalender.

Wat willen jullie met deze leerwerkplaats bereiken – wat is jullie droom?

Onze droom is dat iedereen in onze regio kan rekenen op tijdige en passende ondersteuning in de laatste levensfase – en dat die ondersteuning niet alleen uit zorg komt, maar ook uit de samenleving zelf.

‘We willen naar een gemeenschap waarin het normaal is naar elkaar om te kijken’

We willen toewerken naar een situatie waarin zorg en sociaal domein naadloos samenwerken, en waarin bewoners elkaar weten te vinden en ondersteunen. Een gemeenschap waarin het normaal is om naar elkaar om te kijken, ook als het leven ten einde loopt.

De leerwerkplaats zien we als een plek om te experimenteren, te leren en samen te ontwikkelen wat werkt. We maken dit concreet in de idee van een WIJ-kliniek. Eerdere pogingen om een verdieping in verpleeghuis Laurens in te richten, stuit op financiële belemmeringen. We denken nu aan ‘De Wijk als hospice’, waarmee we willen bijdragen aan goede palliatieve zorg thuis of zo nabij mogelijk: hoe zorgen we er in de wijk voor dat die aandacht voor sterven, verlies, rouw in de omgang met elkaar vorm krijgt. Door impulsen te bieden in een agenda met ontmoetingen, rituelen, plekken om te rouwen willen we dit concreet maken om verbindingen tot stand te brengen tussen mensen en tussen de netwerken waarmee we in de wijk samenwerken.

Jullie hebben subsidie gekregen vanuit NPPZ II. Wat betekent dat voor jullie?

De subsidie vanuit NPPZ II geeft ons de ruimte om deze samenwerking echt op te bouwen en te verdiepen. Het helpt ons om tijd vrij te maken, in te spelen op (on)mogelijkheden, partijen bij elkaar te brengen en te leren wat werkt in de praktijk.
Daarnaast betekent het dat we ondersteund worden bij dit werk, bijvoorbeeld door Agora en ook vanuit het netwerk palliatieve zorg. Met de betrokkenen proberen we lokaal impact te hebben, ondersteund door lokale, regionale, landelijke kennis.

Welke partijen zijn betrokken?

In de leerwerkplaats werken verschillende partijen samen: burgerinitiatief Zorgvrijstaat, het bestuur van stichting De Vier Vogels, VTZ Rotterdam, Netwerk Palliatieve Zorg Rotterdam en Omstreken, Agora, TU Delft End of Live lab, Hogeschool Rotterdam, meerdere vrijwilligers en betrokkenen vanuit de buurt of verbonden met Zorgvrijstaat. Er is vanuit Zorgvrijstaat allerhande contact met andere netwerken en buurtinitiatieven, zodat resultaten ook verder gedeeld kunnen worden en geleerd kan worden vanuit deze leerwerkplaats.

Juist die mix maakt het krachtig. Iedereen brengt een eigen perspectief, netwerk en expertise mee. In werksessies die we organiseren blijkt deze kracht ook om zowel breed als diepgaand met elkaar te leren wat mogelijk is om leven tot het laatst in de wijk vorm  te geven.

Wat maakt samenwerken op dit thema uitdagend en wat maakt dit kansrijk?

Samenwerken tussen zorg en sociaal domein is niet vanzelfsprekend, zeker niet als we het sociaal domein doortrekken naar burgerinitiatieven en bewonersorganisaties. We spreken vaak een andere taal, hebben andere financieringsstromen en werken vanuit volstrekt verschillende systemen en logica’s.

Tegelijkertijd ligt daar juist de kans. Want door die werelden te verbinden, kunnen we veel beter aansluiten bij wat mensen écht nodig hebben. Niet alleen medische zorg, maar ook aandacht, ondersteuning en betekenisvolle relaties.
De bereidheid om van elkaar te leren en samen te werken is groot. Dat maakt dit een kansrijk thema.

Wat zouden jullie graag willen dat aan het einde van de looptijd zichtbaar is in jullie regio?

Onze hoop is:

• een zorgzame buurt, waarin ook zorg voor de laatste levensfase een plek heeft;
• dat de laatste levensfase eerder en beter bespreekbaar is;
• dat inwoners beter weten waar ze terecht kunnen;
• dat de samenwerking tussen zorg en sociaal domein vanzelfsprekender is geworden;
• dat er concrete voorbeelden zijn van hoe de wijk een rol speelt, zoals initiatieven waarin bewoners elkaar ondersteunen.

Uiteindelijk willen we dat mensen ervaren dat ze er niet alleen voor staan. Dat er een netwerk om hen heen is – professioneel én sociaal – dat meebeweegt met wat nodig is.

Meer informatie
-Zie het eerdere nieuwsbericht van 15 september 2025 over de zes leerwerkplaatsen.
-Lees het interview met Bart Schweizer van de Leerwerkplaats Gooise Meren.
-Lees het interview met Anine Wink van de leerwerkplaats Zwijndrecht.
-Meer informatie over de leerwerkplaatsen ‘Léven tot het einde’ vind je hier.