Terugblik webinar Voorbij woorden

‘Vaktherapie is: doen en dan ervaren en effect’

30 maart 2026

Nathalie Jans (beleidsadviseur bij Vaktherapie Nederland): ‘Vaktherapie is: Doen en dan ervaren en effect, met minder focus op praten.’

Wanneer je hoort dat je niet meer beter wordt komt er veel op je af. Dit kunnen vragen zijn over de diagnose zoals: ‘Welke behandeling wil ik nog?’. Maar ook vragen over hoe je mentaal om kan gaan met wat jou overkomt. Hoe ga je bijvoorbeeld om met angst en hoe geef je betekenis aan wat jou is overkomen? Hoe je hiermee omgaat is persoonlijk. De een gaat hier graag over in gesprek met anderen, terwijl het voor de ander moeilijker is om hier woorden voor te vinden. Juist daarom kan vaktherapie een waardevolle rol spelen bij palliatieve zorg en ondersteuning omdat het een andere manier biedt voor het uiten van en betekenis geven aan deze gevoelens en ervaringen.

De sociale benadering
De behoeften van ongeneeslijk zieke mensen en hun naasten verschillen van persoon tot persoon. Passende palliatieve zorg en ondersteuning is altijd maatwerk en gebaat bij goede lokale samenwerking rondom mensen in de laatste levensfase. Agora streeft naar integrale aandacht in de zorg en het sociaal domein voor vier dimensies: fysiek, sociaal, psychisch en zingeving. Dit noemen we de Sociale benadering palliatieve zorg en ondersteuning. Tijdens het webinar lieten de sprekers zien hoe vaktherapie aansluit bij de sociale benadering.

Wat is vaktherapie?
Vaktherapie is een overkoepelende term voor vormen van therapie waarbij ervaring en expressie centraal staan, aldus Nathalie Jans. In plaats van alleen te praten over gevoelens en ervaringen, worden cliënten uitgenodigd om deze te onderzoeken via creatieve of lichaamsgerichte activiteiten.

Er zijn zeven verschillende vormen van vaktherapie: muziektherapie, dramatherapie, dans- en bewegingstherapie, beeldende therapie, speltherapie, psychomotorische therapie en psychomotorische kindertherapie. Elk gebruikt een eigen vorm van expressie, maar het doel is vergelijkbaar: mensen helpen om gevoelens te verkennen, ervaringen te verwerken en inzicht te krijgen in hun gedrag.

Ervaren via het lichaam
Daarna neemt Rinske Rompen-Phaff de deelnemers mee in de wereld van psychomotorische therapie. Volgens Rinske speelt het lichaam een belangrijke rol in hoe mensen emoties ervaren en uitdrukken. Door middel van beweging en lichamelijke oefeningen kunnen cliënten meer inzicht krijgen in hun gedachten, gevoelens en gedrag.

Om te laten zien hoe dat werkt, laat Rinske de deelnemers zelf een korte oefening doen. De opdracht is om twee tennisballen op elkaar te stapelen. Op het eerste gezicht lijkt dat eenvoudig, maar al snel blijkt dat het lastiger is dan gedacht.

Rinske vraagt de deelnemers vervolgens om stil te staan bij hun reactie. Wat dachten ze toen het niet meteen lukte? Bleven ze proberen, of dachten ze dat het onmogelijk was? Misschien ontstond er frustratie of juist humor. Juist deze reacties zijn interessant. In psychomotorische therapie wordt gekeken naar wat iemand denkt, voelt en doet tijdens een oefening. Door hier samen op te reflecteren, kunnen patronen zichtbaar worden die ook in het dagelijks leven voorkomen.

Rinske: ‘Het goud zit in het ervaren en erkennen hoe je reageert op een situatie en wat je kan doen met deze inzichten.’

Rinske legt uit dat dit voor mensen in de palliatieve fase helpend kan zijn. Zij krijgen vaak te maken met veranderingen in hun lichaam en met gevoelens van controleverlies. Door aandacht te besteden aan lichaam en gedrag kunnen mensen leren om hier anders mee om te gaan.

Rinske: ‘Wie ben je na de diagnose? Hoe draag je dat dan?’

Je hoeft volgens Rinske ook niet super fit te zijn voor psychomotorische therapie. De werkvorm wordt door psychomotorische therapeut aangepast aan de cliënt. Deze maakt de werkvorm uitdagend genoeg om iets te ervaren, maar simpel genoeg om aan te gaan. Dit kan zelfs vanuit bed.

Muziek als middel om emoties te uiten
Anneke Naaijkens-Doek ging tijdens haar presentatie in op een andere vorm van vaktherapie: muziektherapie. Volgens Anneke kan muziek een krachtige manier zijn om emoties te uiten. Wanneer woorden moeilijk te vinden zijn, kan muziek helpen om gevoelens toch tot uitdrukking te brengen.

Anneke vertelt dat muziektherapie verschillende vormen kan aannemen. Soms maken cliënten zelf muziek, bijvoorbeeld door te zingen of een instrument te bespelen. In andere gevallen luisteren zij naar muziek die voor hen een bijzondere betekenis heeft. Ook improvisatie kan een manier zijn om emoties te verkennen.

Een voorbeeld dat Anneke noemt en laat horen tijdens het webinar, is het verwerken van de hartslag van een cliënt in een muziekstuk. Op deze manier kan een persoonlijk lied ontstaan dat iemand kan nalaten aan naasten. Zo helpt muziek niet alleen  bij het uiten van emoties, maar ook bij het creëren van een blijvende herinnering.
Daarnaast kan muziek ook bijdragen aan ontspanning. Volgens Anneke kan muziek helpen om spanning te verminderen en even afstand te nemen van zorgen of pijn.

Anneke: ‘Muziek maakt je mens in plaats van dat je focust op het cliënt zijn.’

Anneke vertelt dat muziektherapie altijd methodisch wordt ingezet. Een muziektherapeut zal nooit zomaar iets spelen. En als een muziektherapeut wel spontaan iets speelt, dan stemt deze dit af op de cliënt.

Doorverwijzen naar een vaktherapeut
Er zijn diverse mogelijkheden voor het doorverwijzen naar een vaktherapeut. Dit kan gedaan worden door professionals zoals een arts, verpleegkundige of psycholoog, maar ook op eigen initiatief. Vaktherapeuten zijn werkzaam op diverse plekken zoals onder andere de GGZ, het ziekenhuis of het verpleeghuis. Ook kunnen vaktherapeuten werkzaam zijn als vrijgevestigd vaktherapeut. Voor het vinden van een vaktherapeut bij jou in de buurt kun je hier terecht.

Een (gedeeltelijke) vergoeding voor vaktherapie is mogelijk, maar hangt volgens Nathalie wel af van de context. Dit hangt bijvoorbeeld af van de verzekering van de cliënt en of een vaktherapeut in de dienst is bij de organisatie waar de cliënt zorg ontvangt.
Meer informatie over vergoedingsmogelijkheden vindt je hier.

Voorbij woorden
Het webinar maakte duidelijk dat vaktherapie een waardevolle bijdrage kan leveren aan palliatieve zorg. Door middel van beweging, muziek en andere creatieve vormen kunnen mensen gevoelens en ervaringen onderzoeken en uiten op een manier die verder gaat dan alleen praten.

Juist in een fase van het leven waarin emoties, verlies en existentiële vragen een grote rol spelen, kan vaktherapie ruimte bieden voor expressie en verbinding. Daarmee sluit vaktherapie goed aan bij de sociale benadering van palliatieve zorg en ondersteuning, waarin aandacht voor de mens en diens naaste centraal staat.
Vaktherapie gaat dus werkelijk voorbij woorden. Soms zijn het juist muziek, beweging of creativiteit die helpen om uit te drukken wat woorden niet kunnen.

Meer informatie

• Zie www.vaktherapie.nl voor het vinden van een vaktherapeut bij jou in de buurt
• Zie www.vaktherapienederland.nl voor informatie over en voor vaktherapeuten
• Zie www.databankvaktherapie.nl voor wetenschappelijk onderzoek over vaktherapie
• Klik hier voor meer informatie over het werk van Rinske Rompen-Phaff
• Klik hier voor meer informatie over het werk van Anneke Naaijkens-Doek