Terugblik webinar Ondersteuning in de laatste levensfase vanuit de gemeenschap: de rol van vrijwilligers
Ondersteuning in de laatste levensfase is gezamenlijke verantwoordelijkheid
25 juni 2026
Tijdens dit webinar stond de vraag centraal hoe vrijwilligers en gemeenschappen kunnen bijdragen aan ondersteuning in de laatste levensfase. Daarbij werd benadrukt dat zorg in de laatste levensfase veel breder is dan de terminale fase. Juist in de vaak langdurige periode van leven met een ongeneeslijke ziekte kunnen vrijwilligers, buurtgenoten, maatschappelijke organisaties en geloofsgemeenschappen een belangrijke rol spelen in het sociale, psychische en spirituele welzijn van mensen en hun naasten.
De rode draad was dat goede ondersteuning niet alleen een verantwoordelijkheid is van zorgprofessionals, maar van de samenleving als geheel.
Handje Helpen: de kracht van een maatje
Regiocoördinator Rianne Malhou en vrijwilliger Els van Haren vertelden over Handje Helpen in de regio Utrecht, waar vrijwilligers worden gekoppeld aan mensen met een beperking, chronische ziekte of andere kwetsbaarheid.
Centraal staat het maatjescontact: vrijwilligers bieden gezelschap, praktische ondersteuning en een luisterend oor. Els vertelde over haar contact met een vrouw met ongeneeslijke kanker. Hun ontmoetingen draaiden niet om ziekte, maar om samen leuke dingen doen, herinneringen maken en aandacht hebben voor het gewone leven. Dit liet zien hoeveel betekenis een vrijwilliger kan hebben voor de kwaliteit van leven.
Ook haar huidige maatjescontact met een moeder die intensief voor haar gehandicapte zoon zorgt, laat zien hoe vrijwilligers eenzaamheid kunnen verminderen en mensen kunnen helpen hun netwerk te versterken.
Vrijwillige inzet vanuit een islamitische gemeenschap
Mohammed Bouyaouzan vertelde hoe hij vanuit de moskee en de gemeenschap in Breda mensen ondersteunt die ernstig ziek zijn. Zelf beschouwt hij zijn inzet niet zozeer als vrijwilligerswerk, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van zijn levensvisie en maatschappelijke betrokkenheid.
Binnen veel families wordt zorg vanzelfsprekend opgepakt, maar mensen weten niet altijd de weg naar professionele hulp te vinden. Mohammed vervult daarom vaak een verbindende rol. Hij benadrukte het belang van aandacht, gesprekken en aanwezigheid, vooral bij eenzaamheid. Eenzaamheid speelt vaak een grote rol bij ernstige ziekte, ongeacht leeftijd. Daarnaast ondersteunt hij families bij moeilijke keuzes rondom zorg en helpt hij hen de balans te vinden tussen eigen inzet en professionele ondersteuning en helpt hij bij praktische zaken.
Volgens Mohammed begint goede ondersteuning bij menselijk contact. Sleutelfiguren binnen gemeenschappen, zoals hijzelf, kunnen daarbij een belangrijke rol spelen. Zij genieten vertrouwen en kunnen mensen met passende hulp verbinden. Door aanwezig te zijn, te luisteren, taboes bespreekbaar te maken en mensen met elkaar te verbinden, kunnen vrijwilligers en betrokken buurtgenoten een groot verschil maken voor mensen die ernstig ziek zijn en hun naasten.
Humanitas: ondersteuning voor alle betrokkenen
Lotte Dorrestein gaf een inkijk in de ondersteuning die vrijwilligers van Humanitas bieden aan mensen in de laatste levensfase, mantelzorgers en nabestaanden. Humanitas is een landelijke organisatie met ca 80 afdelingen.
Vrijwilligers helpen onder meer eenzaamheid te verminderen via maatjescontacten. Daarnaast ondersteunt Humanitas mensen bij het vastleggen van hun levensverhaal voor volgende generaties. Ook mantelzorgers kunnen rekenen op ondersteuning, bijvoorbeeld via lotgenotengroepen en respijtzorg.
Voor nabestaanden organiseert Humanitas rouwondersteuning, waaronder rouwcafés voor jongvolwassenen. De belangrijkste boodschap was dat vrijwilligers in alle fasen van ziekte, verlies en rouw kunnen bijdragen aan kwaliteit van leven door aandacht, gelijkwaardigheid en menselijke verbinding.
Vrijwilligers in de terminale palliatieve zorg (VPTZ)
René Edinga van VPTZ Nederland vertelde over de inzet van vrijwilligers bij mensen in de terminale fase, thuis en in hospices. Vrijwilligers worden geschoold en begeleid en bieden ondersteuning aan zowel de zieke als diens naasten.
René benadrukt dat vrijwilligers er niet alleen zijn voor degene die ziek is, maar nadrukkelijk ook voor de mensen daaromheen. Mantelzorgers krijgen hierdoor ruimte om even rust te nemen, boodschappen te doen of simpelweg op adem te komen. Vrijwilligers bieden daarmee een belangrijke aanvulling op professionele zorg.
De kern van hun werk is presentie: er zijn voor de ander. Dat kan betekenen luisteren, samen stil zijn of mantelzorgers tijdelijk ontlasten. Vrijwilligers verrichten geen medische of verpleegkundige handelingen. Daarbuiten is er veel ruimte om samen af te stemmen wat nodig is. Zo kan een vrijwilliger bijvoorbeeld helpen bij een maaltijd of andere dagelijkse activiteiten, zolang dit past binnen de afspraken en mogelijkheden van de vrijwilliger.
Belangrijke inzichten
Uit de verschillende bijdragen kwamen enkele gezamenlijke thema’s naar voren:
- Vrijwilligers bieden vooral aandacht, aanwezigheid en menselijk contact.
- Ondersteuning begint vaak al lang vóór de terminale fase.
- Gewone dagelijkse activiteiten en een luisterend oor kunnen veel betekenen.
- Vrijwilligerswerk is vaak wederkerig en betekenisvol voor beide partijen.
- Gemeenschappen en sleutelfiguren spelen een belangrijke rol in het signaleren van behoeften en het verbinden van mensen.
- Goede ondersteuning richt zich niet alleen op de zieke, maar ook op mantelzorgers en nabestaanden.
De webinar maakte duidelijk dat ondersteuning in de laatste levensfase een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Vrijwilligers, buurtgenoten, geloofsgemeenschappen en maatschappelijke organisaties leveren een belangrijke bijdrage aan kwaliteit van leven door nabijheid, aandacht en verbondenheid te bieden. Daarmee vormen zij een waardevolle aanvulling op professionele zorg en dragen zij bij aan een samenleving waarin mensen er ook in de laatste levensfase niet alleen voor staan.
Verder lezen
Delen: