Terugblik webinar Altijd oog voor naasten en nabestaanden

‘Kleine dingen maken een groot verschil’

26 mei 2026

Goede zorg draait niet alleen om de patiënt, maar nadrukkelijk ook om de mensen om hem of haar heen. Vanuit verschillende perspectieven – onderzoek, ervaringsdeskundigheid, zorg en welzijn-  werd dit duidelijk gemaakt tijdens de webinar ‘Altijd oog voor naasten’. Daarbij kunnen kleine dingen al een groot verschil maken.
Agora hield de webinar in samenwerking met project Oog voor Naasten en Welzijn Krimpenerwaard. De ondersteuning van naasten en mantelzorgers in de laatste, palliatieve levensfase, stond centraal.

Het webinar is terug te kijken via: https://www.youtube.com/watch?v=z_KAJx8ddto

Breder dan terminale zorg

In haar introductie benadrukte beleidsadviseur Sandrina Sangers van Agora  dat zorg in de laatste levensfase breder is dan alleen de terminale fase. Het gaat om ondersteuning op lichamelijk, psychisch, sociaal en zingevend gebied, van mensen die ongeneeslijk ziek of kwetsbaar zijn door bijvoorbeeld hoge leeftijd én hun naasten.

‘Voor de naaste is daarnaast ook een periode van nazorg en de rouwfase van belang.’

Onderzoek behoeften van naasten en nabestaanden

Marcella Tam, projectleider Oog voor Naasten bij het LUMC, deelde inzichten uit een onderzoek onder naasten en nabestaanden en sprak ook als ervaringsdeskundige.

Kernpunten uit het onderzoek:

• 1.Gezien en erkend worden
  Naasten willen aandacht en erkenning voor hun eigen situatie. Zij willen niet alleen functioneren als zorgverlener, maar ook als partner, ouder, zoon of dochter.
• 2. Behoefte aan informatie
  Naasten hebben behoefte aan:
  – duidelijkheid over het ziekteverloop;
  – inzicht in mogelijkheden voor ondersteuning;
  – uitleg over beschikbare zorg en welzijnsvoorzieningen.
• 3. Goed contact met zorgverleners
  Belangrijk zijn:
  – een vast aanspreekpunt;
  – goede bereikbaarheid van de zorg;
  – duidelijke overdracht tussen professionals
• 4. Goede zorg voor de patiënt
  Naasten ervaren vertrouwen wanneer zij zien dat zorgverleners oog hebben voor de mens achter de ziekte.
• 5. Gelijkwaardig samenwerken
  Naasten beschikken over waardevolle kennis en ervaring en willen serieus worden betrokken.
• 6. Ruimte houden voor de relatie
  Door de zorgrol dreigt iemand alleen nog mantelzorger te worden. Er moet ruimte blijven om partner, kind of familielid te zijn.
• 7. Aansluiten bij normen en waarden
  Iedere familie gaat anders om met ziekte, verlies en afscheid.
• 8. Zorg na overlijden
• Naasten ervaren vaak een plotselinge leegte wanneer zorgverleners wegvallen. Nazorg en ondersteuning bij rouw zijn essentieel.
• 9. Speciale behoeften bij naasten met (jonge) kinderen

Praktische tips van Marcella:

Drie eenvoudige vragen kunnen een groot verschil maken:

• Hoe gaat het met u?
• Waar maakt u zich zorgen over?
• Wat heeft u nodig?

 ‘Als heel Nederland drie simpele vragen zou stellen, zou er al een wereld gewonnen zijn.’

Ervarinsgverhalen uit de film
Drie filmfragmenten maakten de impact van ziekte en afhankelijkheid op gezinnen zichtbaar. De verhalen gingen onder andere over verlies van intimiteit, afhankelijkheid van zorgverleners en de invloed op kinderen.
‘Het was confronterend om niet meer die vertrouwde plek en intimiteit met elkaar te hebben.‘ (Echtgenoot die door zorgbed zelf in een veldbed moest slapen)
‘Ik wist niet hoe ik thuis voor een ernstig zieke man moest zorgen.’ (partner na ontslag echtgenoot uit ziekenhuis).

Het belang van het sociaal domein

Vanuit welzijn en mantelzorgondersteuning lieten Marjolein van Leeuwen en Anja Grootveld van Welzijn Krimpenerwaard zien hoe belangrijk het sociaal domein is voor ondersteuning van naasten.
Kernpunten:

Naasten zijn vaak onzichtbare zorgverleners
Zij zijn mantelzorger, regelaar, steunfiguur én vaak degene die zichzelf wegcijfert.
Kleine dingen maken groot verschil:
– een luisterend oor;
– tijd en aandacht;
– praktische ondersteuning;
– verbinding maken met passende hulp.
Verbinden tussen zorg en welzijn
Welzijn kan een brugfunctie vervullen tussen formele zorg, vrijwilligers en lokale initiatieven.
Aandacht voor overbelasting
Mantelzorgers lopen het risico op fysieke en emotionele uitputting.
Nazorg verdient aandacht
Wanneer de zorgsituatie verandert of eindigt, blijft vaak een grote leegte achter.

De praktijkvoorbeelden maakten duidelijk dat ondersteuning niet altijd ingewikkeld hoeft te zijn; soms zit de grootste waarde juist in tijd, aandacht en verbinding.

‘Kleine dingen maken een groot verschil.’

Marjolein en Anja benadrukten hoe belangrijk verbinding, aandacht en praktische ondersteuning zijn voor mantelzorgers en naasten.

De webinar maakte duidelijk dat goede zorg in de laatste levensfase vraagt om blijvende aandacht voor naasten, mantelzorgers en nabestaanden. Door samenwerking tussen zorg en welzijn én door aandachtige gesprekken kan veel verschil worden gemaakt.

‘Naasten willen niet alleen zorgen, zij willen ook gezien worden.’

Verder lezen

• Position paper en infographic ‘Altijd oog voor naasten’ van het landelijke Netwerk Naasten en Nabestaanden: https://www.agora.nl/kennisbank/n3-position-paper-en-infographic-altijd-oog-voor-naasten-en-nabestaanden/
• Praktische informatie en handreikingen t.b.v. zorgverleners, zorgorganisaties en naasten Oog voor Naasten en Nabestaanden – Oog voor Naasten en Nabestaanden
• Informatie over hoe in gesprek gaan met mantelzorgers voor verpleegkundigen: Richtlijn_Mantelzorg_verpleegkundigen
• Informatie en oefeningen om balans te herstellen voor naasten: Mantelzorg Balans
• Algemene informatie over mantelzorg in de palliatieve fase:  https://www.mantelzorg.nl/onderwerpen/speciaal-voor/mantelzorg-tijdens-de-palliatieve-fase
• Algemene informatie over palliatieve zorg verlenen aan mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden en/of een migratieachtergrond: https://www.pharos.nl/thema/palliatieve-zorg/
• Informatie over ondersteuning van kinderen van ernstig zieke ouders: https://palliaweb.nl/zorgpraktijk/kinderen-van-ernstige-zieke-ouders-(kiezo)
• Handreiking om inzicht te krijgen naar wie je kan doorverwijzen in het sociaal domein: Verwijzer mantelzorgondersteuning | Movisie

Tips van Anja en Marjolein:

• www.suzannebiewinga.nl Lezing ouder worden als ervaring of
• Boek:  Ouder worden als ervaring ISBN: 9789024469079
• www.kleingeluk.nu : presentatie en lezingen
• Boek: Klein geluk voor de mantelzorger ISBN: 9789020219890
• Documentaire Hoofd Stuk is een intiem portret van Lieke Anna.
  Zij worstelt met de onzichtbare impact van haar moeders hersenletsel en het effect op hun relatie en haar eigen identiteit als kunstenaar en als dochter https://www.liekeanna.com/hoofd-stuk.html