In onze samenleving zien we een groeiend aantal zorgzame gemeenschappen, waarin burgers naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen. Deze zorgzame gemeenschappen ontwikkelen zich soms verder tot een Compassionate Community, als er ook aandacht is voor ondersteuning bij het levenseinde, levensvragen, ziekte, dood en rouw.
Zorgzame gemeenschappen zijn lokale initiatieven die zich vooral richten op praktische ondersteuning van mensen en op sociale activiteiten. Dit zijn meestal burgerinitiatieven, dus bewegingen van onderaf, van betrokken inwoners die omkijken naar mensen in de eigen buurt of wijk, vanuit de behoefte iets te kunnen betekenen voor elkaar. Deze maatschappelijke ontwikkeling wordt versterkt door de noodzaak de zorg te ontlasten als gevolg van personeelstekort en dubbele vergrijzing.
Binnen de zorgzame gemeenschappen ligt de focus vaak nog niet op aandacht voor de laatste levensfase.
Vangnet
Compassionate Communities, compassievolle gemeenschappen, willen een cultuur creëren waarin het logisch is om elkaar te helpen in zware tijden, zoals bij ziekte, chronische beperkingen, dementie, mantelzorg, dood en rouw. Om samen een vangnet te creëren en een cultuur van compassie, zodat niemand er alleen voor staat. Praten over de dood en het levenseinde is hier heel normaal.
Binnen Compassionate Communities is sterven meer een sociale gebeurtenis dan een medische, is de gedachte. En een goed levenseinde is een verantwoordelijkheid van iedereen.
‘Een goed levenseinde is een verantwoordelijkheid van iedereen.’
Marieke Groot, lector Persoonsgerichte (Palliatieve) Zorg bij Kenniscentrum Zorginnovatie van Hogeschool Rotterdam
De rol van Agora
Agora volgt de ontwikkelingen van de zorgzame gemeenschappen en Compassionate Communities op de voet. Agora neemt deel aan het Vlaams-Nederlands Lerend Netwerk Compassionate Communities, om samen met de andere partners te leren, kennis te bundelen en te delen. Samen met hen verzorgen we ook inspiratie- en informatiebijeenkomsten.
Agora draagt ook bij aan de bewustwording dat palliatieve zorg en ondersteuning en aandacht voor ziekte en rouw een waardevolle aanvulling zijn op de zorgzame gemeenschapszin. Daarbij stimuleren en faciliteren we aandacht voor zingeving en delen we kennis over de laatste levensfase, over sterven en over de zorg voor naasten. We stimuleren het tijdig aangaan van het gesprek over wensen, waarden en behoeften rondom het levenseinde.
Samenwerking zorg en sociaal domein
Ook samenwerking met professionals uit de zorg en het sociaal domein is een aandachtspunt binnen Compassionate Communities. Zodat mensen langer thuis kunnen blijven wonen bij ziekte of kwetsbaarheid door hoge leeftijd en ook thuis kunnen sterven, als ze dat willen. In enkele leerwerkplaatsen Léven tot het Einde begeleiden we burgerinitiatieven in de ontwikkeling naar een Compassionate Community.
Om te laten zien waarom samenwerking rondom de laatste levensfase zo belangrijk is, ontwikkelde Agora samen met PZNL en ondersteund door NPPZ II een korte animatie. Het laat zien:
- Welke vragen en behoeften er spelen in de laatste levensfase.
- Welke partijen hierin een rol kunnen spelen.
- Hoe samenwerking tussen zorg en sociaal domein bijdraagt aan betere ondersteuning.
Samenwerkingspartners, voorbeelden en initiatieven
Vlaams Nederlands Lerend Netwerk
Het Vlaams Nederlands Lerend Netwerk is een internationaal kennisnetwerk van leden uit Vlaanderen en Nederland die willen uitvinden hoe gedeelde zorg rondom het levenseinde kan worden verbeterd en kan worden georganiseerd. Het Lerend Netwerk wil samen met de samenleving, vrijwilligers, zorgorganisaties en gemeenten nadenken en leren. Het Lerend Netwerk staat open voor alle initiatiefnemers, vrijwilligers en coördinatoren van (kennis)organisaties in Vlaanderen en Nederland die interesse hebben in de missie en kernwaarden.
Austerlitz Zorgt
Austerlitz Zorgt is een burgerinitiatief waar sinds 2012 alle zorg- en welzijnstaken die doorgaans de verantwoordelijkheid zijn van de gemeente, worden georganiseerd door, voor en met eigen inwoners van het dorp. Elke inwoner van Austerlitz, jong of oud, met of zonder zorgvraag, kan lid worden.
Dorpsondersteuners en een wijkverpleegkundige coördineren de zorgvragen en mantelzorgondersteuning en regelen de inzet van vrijwilligers, die op allerlei manieren ondersteuning bieden en inspringen op actuele zorg- en welzijnsvragen. Uit onderzoek blijkt dat deze aanpak meetbaar leidt tot meer sociale cohesie, minder eenzaamheid, minder sociale problematiek op het spreekuur van huisartsen, lagere kosten voor gemeente (Wmo/welzijn) en lagere kosten voor langdurige zorg (onder andere vanwege minder opnamen in verpleeghuis).
Nederland Zorgt voor elkaar
Nederland Zorgt Voor Elkaar is een landelijk netwerk van bewonersinitiatieven in welzijn, wonen en zorg. Nederland Zorgt Voor Elkaar (NLZVE) maakt zich sterk voor de positie van zorgzame gemeenschappen in de vele dorpen en steden. Het deelt kennis, ervaringen, knelpunten, oplossingen en onderzoek van en voor bewonersinitiatieven in welzijn, zorg en wonen. Daarnaast behartigt het netwerk de belangen van de aangesloten bewonersinitiatieven op landelijk niveau.
Voorzorgcirkels
Eén van de initiatieven die NLZVE ondersteunt zijn Voorzorgcirkels, lokale netwerken van 10 tot 15 ouderen die naar elkaar omkijken. Ze ondersteunen elkaar op verschillende manieren, van zorgzaamheid en praktische hulp, tot en met het tegengaan van eenzaamheid. De samenwerking is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. Mensen helpen elkaar over en weer op basis van gelijkwaardigheid. Dit levert sociale verbindingen op en zorgt ervoor dat mensen langer zelfstandig functioneren. Iedereen kan blijven meedoen en een betekenisvolle bijdrage leveren aan zijn of haar omgeving, wat bijdraagt aan een beter leven voor iedereen.