Vlaams-Nederlands Lerend Netwerk voor Compassionate Communities

24 juli 2025

In onze samenleving gonst het van samenwerking rondom het levenseinde. Een van die samenwerkingsvormen zijn de compassionate communities: bewegingen of organisaties die als doel hebben aandacht te geven aan lijden, sterven, verdriet en rouw. Dit soort initiatieven en communities vinden we onder meer in wijken in Rotterdam en Utrecht en in de Hogeschool Rotterdam die een compassionate university is.

In Vlaanderen en Nederland is in 2022 een gezamenlijk Lerend Netwerk voor Compassionate Communities opgezet, om samen te leren over compassie, medeleven en verbinding in gemeenschappen.
Op de website van dit Vlaams-Nederlands Lerend Netwerk vind je informatie over de missie en visie van het Lerend Netwerk, de deelnemers, over diverse initiatieven in Vlaanderen en Nederland en nieuws en achtergronden.

Bij de start in 2022 werd door de initiatiefnemers een startdocument opgesteld.

We willen menselijke verbindingen rond dood, kwetsbaarheid, verlies, mantelzorg en rouw bevorderen

Iedereen die wil aansluiten bij het Lerend Netwerk is van harte welkom: om te leren, informatie uit te wisselen, inspiratie op te doen, kennis te vergaren en samen te werken.

Netwerkbijeenkomsten

Het netwerk houdt regelmatig bijeenkomsten over diverse thema’s rondom het levenseinde, dood, rouw en verlies. Kijk voor data, locaties en thema’s op de website.  

Folder

Het Vlaams-Nederlands Lerend Netwerk heeft ook een folder met informatie en achtergronden, om meer bekendheid te geven aan het initiatief en aan compassionate communities.

Ben je geïnteresseerd in een gedrukte versie van de folder, dan kun je deze kosteloos bestellen bij Agora.
Mail naar: info@agora.nl

Contact
De contactpersoon voor België is Bert Quintiens: bert.quintiens@vub.nl
De contactpersoon voor Nederland is Anne Goosssensen: a.goossensen@uvh.nl
Website: lerendnetwerkcoco.org
Email: info@lerendnetwerk.org

De palliatieve benadering

Tools en producten van Agora voor kennis en bewustwording

16 mei 2024

Passende palliatieve ondersteuning en zorg aan mensen in de laatste levensfase en hun naasten is maatwerk. Kwaliteit van leven staat voorop. De méns staat centraal en niet de ziekte. Maatwerk vraagt optimale samenwerking tussen zorg en het sociaal domein, met aandacht voor de vier dimensies van de palliatieve benadering: fysiek, sociaal, psychisch en zingeving.

Onze tools en producten hebben we samengebracht in de handzame brochure ‘De sociale benadering palliatieve ondersteuning en zorg – Tools en producten voor kennis en bewustwording’. Deze dragen allemaal bij aan kennis en bewustwording over de sociale benadering van palliatieve zorg en aan zingeving in de palliatieve fase.

De infographics en films in de brochure zijn bedoeld voor scholing en trainingen voor professionals, mantelzorgers en vrijwilligers die ondersteuning en zorg verlenen aan mensen in de palliatieve fase en hun naasten.
De infographics bieden informatie en achtergronden over de vier dimensies van de palliatieve benadering en over zingeving; de films en de casuïstiek geven direct mogelijkheden om met de palliatieve benadering en met zingeving inhoudelijk aan de slag te gaan.
Alle materialen in de brochure zijn te downloaden en rechtenvrij te gebruiken.

Bekijk hier de online brochure met alle links naar de infographics en de films.

In de brochure ‘De sociale benadering palliatieve ondersteuning en zorg – Tools en producten voor kennis en bewustwording’ zijn Agora-infographics en films verzameld waarmee professionals zelf aan de slag kunnen met de sociale benadering van palliatieve zorg en met zingeving in de palliatieve fase.

Vroegtijdige inzet van palliatieve zorg draagt bij aan kwaliteit van leven. Integrale aandacht voor alle vier dimensies van de palliatieve benadering zijn daarbij belangrijk, dus fysiek, sociaal, psychisch en zingeving.

‘Dood, sterven, zorg en verlies zijn sociale processen, maar worden vaak gezien als medische problemen.’

4 mei 2023

Dit is het kernpunt van de de compassionate communities beweging. Vandaag de dag zijn er over de hele wereld compassionate communities, die de toenemende professionalisering rond sterven, zorg en rouw proberen om te buigen en de gemeenschap, familie en vrienden weer proberen centraal te stellen. 

Voorbeelden hiervan zijn ontstaan uit de palliatieve zorg, initiatieven vanuit de gemeenschap of burgerinitiatieven. Zij delen de overtuiging dat dood, sterven, zorg en rouw sociale processen zijn, waarbij verbinding, betekenis, intimiteit, liefde, verdriet, pijn en verlies een rol spelen en relaties centraal staan. 

Palliatieve zorg en gezondheids- en zorgsystemen in het algemeen, zijn belangrijk. Zij hebben toegang tot pijnbestrijding, advies over symptoombestrijding, prognose of toegang tot essentiële apparatuur. Maar zij zijn niet het enige stukje van de puzzel. Een veel bredere input is essentieel om mensen in staat te stellen om goede zorg te krijgen, goed te sterven en te rouwen. Families, vrienden en gemeenschappen hebben ook kennis, vaardigheden en vertrouwen nodig om mensen met een ernstige ziekte te ondersteunen, te begeleiden en te verzorgen (een concept dat bekend staat als kennis over de dood). Compassionate communities richten zich op het opbouwen van deze kennis over de dood.

Dr. Libby Sallnow, Honorary Senior Clinical Lecturer, St Christopher’s Hospice en University College London in het Verenigd Koninkrijk en gasthoogleraar Onderzoeksgroep Zorg rond het levenseinde, Vrije Universiteit Brussel, België

Professor Joachim Cohen, Onderzoeksgroep Zorg rond het levenseinde, Vrije Universiteit Brussel, België

De verschuivingen in de manier waarop mensen sterven in de 21e eeuw en de uitdagingen die daarmee gepaard gaan, waren het onderwerp van de recente Lancet Commission on the Value of Death. De commissie bestond van 2018 tot 2022 en onderzocht de uitdagingen van het hedendaagse sterven vanuit een wereldwijd, interdisciplinair perspectief. Daarbij kwamen schrijvers, filosofen, religieuze denkers, professionals in de palliatieve zorg, oncologen, artsen in de eerstelijnszorg, economen, verpleegkundigen, verzorgers, sociale wetenschappers en academici uit de hele wereld bijeen.

De commissie concludeerde dat sterven vandaag de dag een paradox is: het is voor sommigen overgemedicaliseerd, maar voor anderen ondergemedicaliseerd, waarbij velen geen toegang hebben tot preventieve of curatieve gezondheidszorg, elementaire pijnbestrijding of symptoombestrijding aan het einde van het leven.

Realistische utopie

We spelen allemaal een rol in het vormgeven van de veranderende systemen die van invloed zijn op hoe sterven, zorgen en rouwen worden ervaren. Dit besef bracht ons ertoe een nieuwe realistische utopie te formuleren, een nieuwe visie op hoe sterven en rouwen in de toekomst zouden kunnen zijn. Deze realistische utopie bestaat uit vijf principes:

• De sociale en structurele factoren rondom dood en sterven worden onder de loep genomen. We onderzoeken welke invloed veilige huisvesting, armoedediscriminatie, en de beschikbaarheid van sociale netwerken hebben op waar, hoe en wanneer mensen sterven en rouwen.
• Sterven wordt gezien als een relationeel en spiritueel proces in plaats van een louter fysiologische gebeurtenis.
• Zorgende netwerken zijn leidend in de ondersteuning van mensen die sterven, zorgen en rouwen.
• Gesprekken en het vertellen van verhalen over dood, sterven en rouw worden normaal
• De dood wordt erkend als betekenisvol

De compassionate communities beweging is een antwoord op het onevenwichtige karakter in hedendaags sterven, zorgen en rouwen

De compassionate communities beweging is een antwoord op het onevenwichtige karakter in hedendaags sterven, zorgen en rouwen. Naast het aanbod van hoogwaardige en toegankelijke palliatieve zorg, stellen ze een nieuw sociaal model voor, voor goed sterven en rouwen. Bovendien zien ze de huidige ongelijke situatie van mensen die sterven. Deze ongelijkheid pakken ze aan. Ze creëren voorwaarden zodat iedereen kan zorgen, sterven en rouwen zoals hij of zij dat wil.