Sterven aan tafel - Blog Ingrid van Loon

Aantal weergaven: 4464

Sterven aan tafel

Na de herdenkingsdienst stap ik op de twee nichtjes af. Met ‘Hallo, ik was de vrijwilliger die werkte toen uw tante overleed’, open ik het gesprek. 

De oudste kijkt naar mijn naambordje, pakt mijn arm vast en zegt: ‘Wat fijn om je te spreken, Ingrid!’, waarna een gesprek volgde vol complimenten over ons hospice, de warme betrokkenheid van de verpleegkundigen en vrijwilligers én natuurlijk het overlijden van hun tante. Iedereen die denkt dat de dood altijd via een ellendige, lange en verdrietige lijdensweg bereikt wordt, heeft het mis. Deze tante piepte er gewoon plots tussenuit.

Een paar maanden geleden reed de verpleegkundige mevrouw fris gewassen in haar rolstoel naar de huiskamertafel. Ze was dementerend, sprak niet meer en had de laatste dagen erg veel geslapen. Vandaag reageerde ze goed op de verzorging, keek blij uit haar ogen en was ze wakker genoeg om weer eens de huiskamer te bezoeken. Ze knikte bij mijn vraag of ze yoghurt als ontbijt wilde en keek me met haar felblauwe ogen aan. Ze staken mooi af tegen haar licht getinte huid en haar zilvergrijze haren. Ik schoof mijn stoel aan en hielp haar lepeltje voor lepeltje. Ze at langzaam en haar ogen dwaalden soms af naar buiten. Van zo dichtbij zag ik zelfs een gouden randje om haar lichtblauwe iris. ‘Wat heeft u bijzonder mooie ogen, zo heb ik ze nog nooit gezien’ zei ik. Met een kort knikje bedankte ze me en maakte met haar hand duidelijk dat ze genoeg gegeten had. 

Ik liep langs de kop van tafel naar de keuken. Twee mannen zaten daar na hun ontbijt met elkaar te keuvelen. Ik ruimde de vaatwasser in en checkte of de eieren voor de lunch al kookten. Over de pan heen keek ik de huiskamer in. De twee mannen kletsen er nog op los en mevrouw zat er uiteraard ook nog. Hoewel, ze was iets scheef gezakt, zag ik. Ik keek nog een keer goed. Haar ogen waren dicht en haar mond hing een beetje open. Sliep ze of niet? Ik wist het niet zeker. Vanwege haar houding en bleke wangen, waarschuwde ik de verpleegkundige die na één blik op mevrouw resoluut besloot haar naar haar kamer te brengen. Nog geen tien minuten later riep ze me bij zich en vertelde dat mevrouw op haar bed haar laatste adem had uitgeblazen. 

Vol verbazing keken we elkaar aan en concludeerden dat dat wel heel plots was gegaan. We spraken over andere cliënten waarbij je soms ziet, voelt en weet dat de dood nadert. Iemand eet bijvoorbeeld bijna niet meer. Iemand heeft adempauzes of gaat steeds moeilijker ademen. Familie wordt gebeld, waarna er gewaakt wordt en iemand overlijdt uiteindelijk te midden van geliefden. Een proces dat soms dagen kan duren, al dan niet gepaard met pijnbestrijding of een dormicum. Omdat in een hospice nu eenmaal de dood centraal staat en te verwachten is, zijn we daar continue met veel liefde en aandacht mee bezig. Artsen, verpleegkundigen en vrijwilligers leveren de best mogelijke zorg zodat een cliënt hier comfortabel en rustig kan overlijden. Juist vanwege al die mogelijke scenario’s en hulp was het daarom nu zo verrassend dat deze mevrouw plotseling overleed. Er was geen verlichting of medische hulp nodig. Haar lichaam regelde het zelf en snel. Simpelweg omdat haar tijd gekomen was, gewoon bij ons aan de eettafel. 

We waren bezorgd over de twee mannen aan de kop van de tafel. Ze zaten bovenop het nieuws, maar ook zij hebben niets door gehad. Aan het einde van mijn dienst liep ik nog even de kamer van mevrouw binnen om definitief afscheid te nemen. Haar felblauwe ogen bleven vanaf nu voor altijd gesloten. De verpleegkundige vroeg me bij het weggaan hoe het met mij ging. Ze checkte of ik dit niet als last mee naar huis zou nemen. Dat was niet het geval, maar deze ochtend bleef me zeker bij. Want gut, ik had gewoon niet door gehad dat ze aan het sterven was.

Daarom liep ik toch een beetje ongemakkelijk naar de twee nichtjes toe. Waar ik me lichtelijk schuldig voelde, waren zij ontzettend dankbaar. Ik deelde mijn gedachten over dat er niemand van de familie bij haar was geweest op de allerlaatste momenten in het leven en dat ik haar nog te eten had gegeven en diep in haar mooie ogen had gekeken. Samen hadden we de eekhoorn bewonderd die de boom in rende. En, ik spreek mijn verbazing uit over het feit dat mevrouw nadat ik wegliep van de tafel in een onbewaakt ogenblik ineens overlijdt. De nichtjes grinniken er om. ‘Ja, zo was tante’, zegt de een. ‘Ze genoot altijd stilletjes en het past juist bij haar om er op deze manier tussenuit te piepen. Tussen de mensen, te midden van de gezelligheid.’ Ze concludeerden vervolgens: ‘Gelukkig was ze niet alleen toen ze overleed.’

© Ingrid van Loon, vrijwilliger bij Hospice Marianahof in Etten-Leur

Ingrid: "Palliatieve zorg is vaak nog onbekend of eng. In mijn blogs vertel ik verhalen uit de dagelijkse praktijk van het hospice, want ik maak veel mooie momenten mee die het waard zijn om te delen. Ik ervaar vooral dankbaarheid van de cliënten en hun dierbaren tijdens de laatste levensdagen. Het is volgens mij de kunst om aandacht te blijven hebben voor de mens en zijn waardevolle leven, juist als een ziekte de overhand wil nemen en de dood nabij is. Hoe ik dat doe en of dat lukt, lees je in mijn blogs."


Auteur: Ingrid van Loon

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

Laatste levensfase bespreekbaar

Het is nooit te vroeg om na te denken over de laatste levensfase. Over wat voor jou, je naasten, je cliënten of patiënten van waarde is in het leven. Nodig ze uit om erover te praten. Een eerste stap daartoe kan zijn om wensen op papier te zetten. Een mooie vorm is een brief. Probeer het eens uit... 

Schrijf een brief



Landschap van palliatieve zorg

Welke partijen zijn er werkzaam in de palliatieve zorg? Hoe verhouden ze zich tot elkaar? Bekijk de infographic.