Spring naar content

Harde en zachte waarden in het Integraal Zorgakkoord

30 september 2022

Een pleidooi voor echte waardegedreven zorg

Het Integraal Zorgakkoord (IZA) is door bijna alle landelijke organisaties in de zorg ondertekend. Passende zorg is het kernthema van het akkoord: de juiste zorg, op de juiste plaats, op het juiste moment, vanuit de grondgedachte dat het over gezondheid gaat. Agora stimuleert de palliatieve benadering in de laatste levensfase met aandacht voor vier dimensies: sociaal, psychisch, lichamelijk en zingeving. Integrale zorg en ondersteuning sluit aan bij individuele wensen en waarden van mensen. Met die bril hebben wij het Integraal Zorgakkoord gelezen.

Zachte waarden?

Het zorgakkoord is een toekomstgericht stuk met duidelijke uitgangspunten. Passende zorg is een sleutelwoord. Betere samenwerking en gezamenlijke besluitvorming met de zorgverlener zijn daar onmiddellijk mee verbonden. Een uitgangspunt is dat niet meer mensen in de zorg gaan werken in de komende vier jaar. Het zou een onevenwichtige verdeling in de samenleving zijn en onbetaalbaar zijn. Er moeten keuzes worden gemaakt, waaronder minder medicalisering. Met meer oog voor positieve gezondheid en veerkracht van mensen. Dat vertaalt zich, vanuit ons perspectief onder andere naar de mogelijkheid van de inzet van geestelijke verzorging bij levens- en zingevingsvragen. Nu wordt er nog vaak doorverwezen naar een psycholoog of psychiater. Dirk de Wachter pleit hier al langer voor (zie: De kunst van het ongelukkig zijn, Lannoo, 2019).

De integraliteit en de verbinding van zorg en welzijn om de kwaliteit van zorg voor mensen te verbeteren, is een belangrijke en positieve zachte waarde in het akkoord.

Zorg voor de zorgenden

Er wordt een groot beroep gedaan op de mensen die in de zorg werken en op mantelzorgers. Beide groepen hebben te maken met toenemende druk waar onvoldoende vangnet voor is. Het ziekteverzuim en de uitstroom uit de zorg hebben een rechtstreeks verband. In de palliatieve zorg zijn er zo’n 12.000 vrijwilligers actief (bron: Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg Nederland – VPTZ). Zij zetten zich in voor een waardige laatste levensfase.

We pleiten voor het beter betrekken van naasten, en de informele zorg mag meer onder de aandacht komen – ook in buurten waar er weinig cohesie is.

Kennis uit de praktijk

Het zorgakkoord pleit ook voor een aantal harde waarden, zoals de-medicalisering en doelmatigheid. Zelfs een begrip als waardegedreven zorg krijgt een harde invulling: het moet effectief zijn en voldoen aan de stand van de wetenschap en praktijk. Daar zijn echter wel kanttekeningen bij te plaatsen: hoe mag de stand van wetenschap en praktijk worden verstaan? Is het de herhaling van puur evidence based wetenschap, kwantitatief onderzoek – die een groot gebied van zachte waarden en kwalitatief onderzoek onvoldoende onderkent?

Wij pleiten voor een bredere opvatting van wetenschap en praktijk dan medisch evidence based, waar ook zachte waarden ten volle worden meegenomen: aandacht, tijd, begrip, vertrouwen en tevredenheid.

Digitalisering en passende zorg

Een andere harde waarde is digitalisering. Er zijn grote vorderingen met het snel en continu contact maken tussen zorgvragers en zorgverleners. De digitale transformatie vergt ook flinke investeringen, maar verdienen die zich daadwerkelijk terug? Veel groepen in de samenleving hebben niet de digitale vaardigheden of de wens er gebruik van te maken, en daardoor mogelijk geen toegang tot zorg. Zorgverleners gaan nu al gebukt onder een administratieve last. En niet in de laatste plaats wordt de markt van digitalisering door slechts enkele bedrijven beheerst. Dat maakt het risico op ontsporing in de kosten groot.

Wij pleiten voor het aansluiten bij wensen van mensen. Zeker als het gaat om oudere en kwetsbare mensen is digitalisering niet altijd de oplossing die aansluit bij hun behoeften en vaardigheden. Het kan ertoe leiden dat zij de weg naar zorg en ondersteuning niet meer kunnen vinden. Heb daar aandacht voor; boek investeringen maar nog geen besparingen op voorhand in.

Kennis ter verbetering

Vanuit Agora zien we de volgende aanknopingspunten naast bovenstaande kritische waarnemingen. Kennis die Agora inbrengt:

  1. Samenwerking in zorg en sociaal domein. Het woord gemeente komt maar liefst 116 keer voor in het akkoord, het sociaal domein scoort met 54 ook goed. De intentie is helder: meer samenwerken, meer uitwisseling, meer verantwoordelijkheid vanuit gemeenten. Agora stimuleert de samenwerking tussen professionals en ondersteuners rond casuïstiek. Dit doen we in lokale proeftuinen met kennisinstituut Movisie.

  2. Positieve gezondheid en zingeving. Gezondheid is een positieve tegenhanger van ziekte in het begrip Positieve Gezondheid van Machteld Huber. Zingeving is de belangrijkste gezond makende drijfveer, en veerkracht vormt hierin een belangrijke, essentiële zachte waarde. De inzet bij Agora voor Geestelijke Verzorging Thuis ligt in het verlengde, waarbij mensen in hun behoefte aan zingeving worden ondersteund.
    (Arjen Kamphuis refereert aan het belang van zachte waarden in een harde realiteit als die van infrastructuur en gebouwen, in de zorg is dat belang even sterk.)

  3. De rol van de gemeente. Mensen wonen langer thuis en ontvangen zorg in hun eigen directe omgeving. In het akkoord wordt sterk ingezet op de regio en lokale samenwerking.

    Agora heeft altijd mensen in de palliatieve fase voor ogen in hun eigen sociale en culturele omgeving: met familie en vrienden, kerk en kaartclub, werkomgeving en zorgverleners. Juist dáár komen de zachte waarden tot hun recht. Goede samenwerking en gezamenlijke besluitvorming sluiten daarbij aan. Als zorg en welzijn elkaar nog meer opzoeken en samenwerken, kan er nog beter worden voorzien in de wensen en verlangens van mensen.

Harde én zachte waarden, laten we ze allebei stimuleren en aandacht geven. Laten we de sociale en culturele aspecten stimuleren, zodat mensen zorg beleven als passende zorg – ook in de palliatieve fase!

Delen:

Actuele nieuwsberichten

Eén voordeur naar het sociaal domein. Dat is de grote wens van Eugenie Hodes, huisarts in Maarssen, die meedoet aan de nieuwe proeftuin van Agora en Movisie.
Eerder dit jaar startte Roermond met de proeftuin van Agora en Movisie. Desirée Meertens, coördinator van het netwerk Palliatieve Zorg Midden-Limburg, was enthousiast over de aanpak en wist professionals en organisaties uit de zorg en het sociaal domein als partners bij de nieuwe proeftuin te betrekken.
Geestelijk verzorgers en cliënten die gespreksmodel ‘In dialoog met je levensverhaal’ uitprobeerden zijn overwegend positief, bleek tijdens de masterclass die Agora en ZonMw hierover op 22 november organiseerden.