Studenten Geneeskunde meer bewust van eindigheid
Studenten Geneeskunde meer bewust van eindigheid

Aantal weergaven: 314

Derdejaars studenten Geneeskunde zijn zich door de Community Projecten meer bewust van de eindigheid van het leven en van het belang na te denken over wat je als mens graag wel of niet zou willen in de laatste levensfase. 

Afgelopen maanden hebben 3 groepen derdejaars studenten Geneeskunde van de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoek gedaan voor Agora in het kader van hun studie. De groepen gingen aan de slag met onderstaande opdrachten:

Groep 1: Inventariseer of zorgverleners in de ouderenzorg de waarden en wensen van hun cliënten kennen en hoe ze daar inzicht in krijgen.

Groep 2: Laat zorgverleners kennismaken met het Schrijf een briefmateriaal van Agora en bespreek met hen de (ingeschatte) toepasbaarheid ervan voor naasten (én zorgverleners). 

Groep 3: Onderzoek wat van waarde is voor iemand die net gehoord heeft dat hij/zij ongeneeslijk ziek is en hoe je als arts daarbij passende zorg kunt bieden. Het onderzoek is gericht op kwaliteit van leven tot het einde. 

Uitkomsten onderzoeken

In maart presenteerden de studenten de uitkomsten van de onderzoeken aan Agora. Hieronder de belangrijkste conclusies.

Onderzoek 1

“Lang niet elke zorgverlener is op de hoogte van de wensen van de patiënt in de laatste levensfase. Het delen van deze informatie tussen zorgverlener en patiënt kan van grote betekenis zijn voor goede en passende zorg in de laatste levensfase. De laatste levensfase kan meer bespreekbaar worden gemaakt door het verbeteren van de gesprekken in de communicatie, de juiste inhoud en goede voorbereiding. Daarom wordt aanbevolen om goede training voor gesprekken over de laatste levensfase te integreren in de zorg. Dit zorgt voor het verlagen van barrières en informeren over het nut van deze gesprekken en hoe ze optimaal gevoerd kunnen worden. Belangrijk in deze training is wat goede en empathische communicatie in gesprekken over het levenseinde inhoudt, begrip hebben van verschillende culturen en hoe je patiënten duidelijk maakt wat palliatieve zorg precies is. Ook zou er meer tijd voor deze gesprekken gepland moeten worden. Daarnaast kan de training zorgverleners erop wijzen wat hun taak is in deze gesprekken over de laatste levensfase.”

Onderzoek 2

“Uit ons onderzoek bleek dat veel artsen en verpleegkundig specialisten tot nog toe niet bekend waren met het Schrijf een brief concept van Agora, terwijl zij er wel direct erg enthousiast op reageerden. Wij denken dan ook dat het van belang is dat Agora dit concept verder verspreidt, in eerste instantie onder de Nederlandse huisartsen. Deze dienen goed geïnformeerd te worden over de mogelijkheden om dit concept toe te passen. Wellicht kunnen er nog enkele onderdelen aan de brief worden toegevoegd, zoals (informatie rondom) orgaandonatie.”

“Uit de resultaten blijkt dat de meeste artsen mogelijkheden zien om de brief in de dagelijkse praktijk toe te passen, zowel door de brief direct te overhandigen aan patiënten als via het meegeven aan familie en naasten. Verder waren de zorgverleners het erover eens dat de brief voornamelijk geschikt is voor patiënten die zelf aangeven over hun laatste wensen te willen praten, ongeacht hun leeftijd.”

Onderzoek 3 
Behalve een uitgebreid literatuuronderzoek spraken de studenten ook met 3 patiënten over dit onderwerp. 

"Het blijkt dat de waarden in de laatste levensfase erg verschillen tussen patiënten en er zodoende niet van ‘belangrijkste’ waarden kan gesproken worden. Wel bleken veel voorkomende waarden op sociaal vlak (tijd doorbrengen met familie en vrienden), voorbereidingen op de dood en de gezondheidszorg (cq. pijn/symptoombestrijding) in de laatste fase belangrijk voor patiënten. Ten slotte zijn er waarden in levensstijl en persoonlijke autonomie die gerespecteerd moeten worden. Het is dus van belang om in de terminale fase belangrijke waarden voor de patiënt te identificeren. Artsen kunnen een rol spelen bij de aspecten van symptoombestrijding, communicatie, waardigheid en autonomie."

"Symptoom- en pijnbestrijding zijn uitgebreid opgenomen in het arts curriculum. Op empathische en heldere communicatie met patiënten en hun familie kan echter extra ingezet worden. Hier is in de Rotterdamse opleiding reeds meer aandacht voor, bijvoorbeeld tijdens het onderwijs Praktische Klinische Vaardigheden. Een mogelijke toevoeging aan het huidige Rotterdamse curriculum zou een les ‘communicatie in de palliatieve fase’ kunnen zijn, waarin een training gegeven wordt in welke vaste onderwerpen besproken moeten worden en hoe dit aangepakt kan worden."

Ervaringen studenten
Als start van het onderzoek maakten de studenten zelf kennis met het Schrijf een brief materiaal. Wat vonden zij ervan om een brief te schrijven over thema’s rond het levenseinde?
 

“De opleiding geneeskunde, die wij allen volgen, stimuleert wel om na te denken over algemeen mogelijke voorkeuren van patiënten in deze fase, maar stimuleert niet om na te denken over persoonlijke wensen met betrekking tot de laatste levensfase. Het schrijven van deze brief was dan ook iets waar wij niet op voorbereid waren. Over het algemeen vonden wij het schrijven van de brief confronterend en sommigen ook echt heftig. Het geeft echter een hoop inzicht in het belang van het nadenken over de laatste levensfase en over wat je als mens graag wel of niet zou willen in die fase.”

“Deze opdracht zorgde bij ons voor zelfreflectie en het bewustzijn dat het leven eindig is. Daarnaast kwam de realisatie dat je niet altijd weet wanneer het einde komt en dat dit plots kan gebeuren, bij bijvoorbeeld een ongeluk. Nadat wij zelf deze brief hebben geschreven, beseften wij dat het belangrijk is om zelf te weten wat je wilt in de laatste levensfase en om deze wensen te delen met je naasten.”

“Tijdens de bespreking van onze brieven kwamen we erachter dat het voor ons nog best lastig is om een beeld te vormen van de laatste levensfase en dat wij allemaal ook moeite hadden om onze wensen te verwoorden. Mede daardoor kwamen wij tot het besef dat het belangrijk is om af en toe bezig te zijn met deze vragen, zodat je uiteindelijk je eigen antwoorden kan formuleren.”

Bewustwording 
Studenten: “Een positieve bijdrage van de onderzoeken is dat het belang van gesprekken in de laatste levensfase en barrières worden toegelicht. Dit kan helpen bij het verbeteren van de gesprekken in de laatste levensfase en daardoor het verbeteren van de zorg. Daarnaast geeft de combinatie van een literatuurstudie en kwalitatief onderzoek een breed beeld van de huidige stand van zaken.” 

Marijke Wulp en Sandrina Sangers van Agora: "Des te meer reden voor Agora om jaarlijks deel te nemen aan de Community Projecten van de Erasmus Universiteit Rotterdam. We vinden het belangrijk dat studenten, die als toekomstige artsen vaak met het levenseinde te maken zullen krijgen, kennis en ervaring opdoen met thema’s rond léven tot het einde en de dood."

Auteur: Marijke Wulp

IconClassfa-newspaper-o