Comfortabel - Blog Sander de Hosson
Comfortabel - Blog Sander de Hosson

Aantal weergaven: 110920

Comfortabel

Fier ligt de linkerhand boven de rechter, waardoor haar trouwring nog mooier afsteekt tegen de parelwitte achtergrond. Ik hoop dat de dochter dit detail ook is opgevallen, want het is een prachtig eerbetoon aan de liefde die haar leven voortbracht.

"Dit had ze niet gewild. Zo had ze het niet gewild". De vrouw staat huilend in de deuropening van de kleine, witte ziekenhuiskamer. Ik kan nog net langs haar licht gebogen silhouet in de kamer kijken en zie naast het bed van haar moeder een kleindochter al even verdrietig mijn richting op kijken.

Het verbaast me, want nog geen dertig minuten geleden heb ik haar beoordeeld, terwijl de familie even buiten was. De oude vrouw lag toen heel rustig in bed. Er was geen benauwdheid en ook had ik geen aanwijzingen dat ze pijn had. Zeker, de vrouw was stervende, getuige de rustige ademhaling die soms misschien eens per minuut even stokte waardoor het nog stiller werd in de kamer. Na een pauze van maximaal tien seconden nam ze dan een diepe hap lucht, waarna ze rustig door ademde. 

Rustig sterfbed
"Ze is comfortabel," zei ik tegen de verpleegkundige die knikte. Comfortabel is een woord dat in het medisch jargon van de terminale fase een rustig sterfbed betekent, het doel van goede stervenszorg. Comfortabiliteit in een sterfbed is dat wat we allemaal verdienen als het einde dan echt in zicht is. Niemand verdient gesodemieter met benauwdheid, pijn of onrust. Ik zie dat nadrukkelijk als onnodig lijden, zeker omdat we - uiteraard proportioneel, maar zeker barmhartig - morfine of dormicum kunnen en mogen toedienen aan hen die ver in het laatste stadium zijn van een ziekte die ze al genoeg getroffen heeft.

De vrouw, duidelijk in paniek, zet haar eerdere woorden kracht bij door sneller en met een hogere toon tegen mij te praten: "Als ze dit geweten had, had ze al lang een spuitje genomen. Kijk dan hoe ze er bij ligt! Helemaal bleek en grauw!" Ik bijt op mijn lip, omdat ik me bedenk dat de lichamelijke achteruitgang van deze vrouw met longkanker de laatste dagen zo explosief was dat het opstarten van een euthanasieprocedure met de beste wil van de wereld nooit tot de mogelijkheden had behoord. En de afwegingen die we gemaakt hebben, doen beslist recht aan de besluiten die de vrouw al eerder genomen had. Ze wilde geen actieve levensbeëindiging, geen spuitje, maar wel een zo rustig mogelijk sterfbed. Ik besluit de opmerking te pareren, omdat ik eerst poolshoogte wil nemen en stap langs haar heen om moeder opnieuw te beoordelen: "Laat me haar maar bekijken," spreek ik zacht.

"Dit is zoals sterven gaat. Zo ziet het laatste stuk van het leven eruit"

Eerbetoon
De oude vrouw ligt op haar rug in bed. Ze heeft inderdaad een toenemende grauwe, vaalgele kleur die het meest zichtbaar is in de kringen rond haar ogen, die gesloten zijn. Haar mond is iets opengevallen, waardoor haar tanden net zichtbaar zijn. Ik hoor de zachte ademhaling en tel de ademfrequentie die niet boven de tienmaal per minuut uit zal komen. Haar handen liggen gevouwen op haar buik. Fier ligt de linkerhand boven de rechter, waardoor haar gouden trouwring opvalt. Ze had me tijdens de eerdere chemotherapiebehandelingen vertelt hoe zeer ze haar man miste, waardoor de ring nog mooier afsteekt tegen de parelwitte achtergrond. Ik hoop dat de dochter dit detail ook is opgevallen, want het is een prachtig eerbetoon aan de liefde die haar leven voortbracht.

Nadat ik even naar haar longen geluisterd heb, kijk ik van de kleindochter naar de dochter. "Ze overlijdt heel rustig en ik weet zeker dat ze er geen last van heeft. Dit is zoals sterven gaat. Zo ziet het laatste stuk van het leven eruit."


Normale stervensproces verdient meer aandacht

Nog niet zo lang geleden publiceerde het Ministerie van VWS een studie over palliatieve zorg waaruit blijkt dat 44% van de Nederlandse bevolking nog nooit te maken kreeg met palliatieve zorg en dus nog nooit aan een sterfbed zat. Zien dat iemand sterft, is daarmee een relatief onbekend verschijnsel waar we überhaupt al helemaal niet gemakkelijk over praten. Daardoor roept sterven regelmatig angst op bij de confrontatie met symptomen die bij een normaal sterfbed horen. Reutelen door slijm in de keel kan voor de omstanders heftig klinken, maar de doorgewinterde zorgverlener zal uitleggen dat dit beslist niet leidt tot een vervelend gevoel bij de stervende. Laatst kreeg een patiënt een ademstop - een frequent optredend fenomeen in de laatste dagen - maar zijn echtgenote schrok er zo van, dat ze haar man midden in het gezicht sloeg. "Doorademen," riep ze. Het was niet nodig geweest, uitleg dat dit echt automatisch zal gebeuren, was beslist geweldlozer geweest.

Naasten voorbereiden en uitleg geven
Het beeld dat mensen van de terminale fase krijgen, wordt vaak gevormd door de media, waarin het focus sterk ligt op euthanasie, in het bijzonder rondom de voltooid leven discussie. Hoewel dit een relevante discussie is, krijgt het normale stervensproces hierdoor veel minder aandacht dan waar het recht op heeft. Als er medicijnen nodig zijn om symptomen in de laatste levensfase te verlichten, is dit in de regel goed mogelijk, mits er tijdig en deskundig gestart is. Het is daarbij goed dat naasten voorbereid zijn op dat wat komen gaat. Je ziet er in het algemeen beslist niet op je fraaist uit als je stervend bent. 

"Ga zitten. Kijk, voel, ruik, houd goed vast. Hier en nu. Morgen, als alles voorbij is, is het nooit meer in te halen."

Afscheid kunnen nemen
De relevantie van het delen van informatie over een normaal sterfbed is nauwelijks te onderschatten. Het sterfbed is een even intiem als elementair kruispunt van wegen uit alle windstreken van het leven. Hier zijn stervende en naaste zo hartgrondig de rust en ruimte gegund om naast elkaar te zijn, om in die laatste dagen of uren ook echt afscheid te nemen, zonder zich zorgen te maken over zaken die zijn zoals ze zijn. 

Vandaag zeg ik het ook tegen de vrouw die moedeloos vecht tegen de angst van het onbekende. Ik spreek neutraal, maar vermoed dat het dwingender hoort dan bedoeld: "Ga zitten. Kijk, voel, ruik, houd goed vast. Buig achterover en praat met elkaar over al die mooie momenten die er waren. Hier en nu. Morgen, als alles voorbij is, is het nooit meer in te halen."

© Longarts Sander de Hosson


Disclaimer: In verband met privacy en herleidbaarheid zijn een aantal essentiële patiëntenkarakteristieken gewijzigd of verwijderd, dan wel fictionele elementen toegevoegd. De afbeeldingen bij de verhalen zijn stockfoto's.

 

Auteur: Sander de Hosson

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

14 reactie(s) op artikel "Comfortabel - Blog Sander de Hosson"


Joke Boks
10-10-2018 10:30

Wat een verademing dat deze eindelevensfase eens belicht gaat worden en hopelijk uit de taboesfeer gehaald wordt.



Henny Janssen
10-10-2018 10:49

De angst voor het onbekende is meestal net zo erg al dan niet erger.

Het is perfect als dit goed vertaald wordt.

Dat de stervende en fam.weten wat ze te wachten staat. Dat kan écht steun geven.



Paulien
10-10-2018 20:30

Dank u wel voor deze blog. Ik heb een dergelijk stervensproces in 2017 meegemaakt van mijn eigen moeder en ben erg geschrokken van de laatste fase. Nadien ben ik naar haar huisarts gegaan die me gerust heeft gesteld dat het bij het stervensproces hoort en ze hier niet onder heeft geleden. Uw blog bevestigt dit nogmaals. Het zou goed zijn als hier veel meer bekendheid over komt, dan overvalt het je niet zo als naaste, de ervaring is al zo intens.



Valentine
11-10-2018 12:45

Wat een mooie beschrijving hoe de periode voor het overlijden ook plaats kan vinden. Hoop dat familie van mensen die gaan overlijden ook op de hoogte worden gesteld van dit verloop, zodat zij met minder angst, maar op een liefdevolle manier in dit verloop mee kunnen gaan. Wat zorgt voor een beter afscheid voor henzelf en steun voor diegene die gaat overlijden



J.Roelofs
11-10-2018 20:10

Hulde !



Jolanda
11-10-2018 21:38

Vorig jaar overleed mijn moeder, ook aan deze ziekte. In de laatste fase was ze thuis en maakte ze zich steeds een beetje verder los van het leven. Voor mijn zusje was het niet om aan te zien, voor mij was het bijna 'mooi' om te zien hoe sterven het omgekeerde proces van geboren worden leek te zijn. Loslaten in plaats van verbinden. Een heel bijzonder proces, in al zijn rauwheid.

Dank voor deze mooie woorden, zo voelde het ook echt … de zorg om comfortabel te zijn stond voorop.



Ada
13-10-2018 10:11

Mooi geschreven! Ik hoop dat ik door mijn pas gestarte opleiding palliatieve zorg meer kan betekenen voor de zorgvrager en voor de naasten.



Els
13-10-2018 17:53

Als 17 jarige werkte ik in de bejaardenzorg, toen al zoiets meegemaakt, maar ook wel (veel) stervensangst.

Gelukkig mocht ik, jaren later, mijn moeder bij het sterven begeleiden , door samen op het bed te zitten/liggen en gepraat tot de laatste ademtocht, haar een goede reis gewenst ik kreeg een welterusten terug.



Norby
13-10-2018 18:08

Goed geschreven. Ik ben bij het sterven bijgeweest van beide ouders. Het was n mooi afscheid. Ik ben zeer dankbaar dat ik dit mocht mee maken. Ik zou voor eenzame mensen meer willen betekenen



Wendeline Sluiter
14-10-2018 09:34

Dit verhaal geeft weer eens aan hoe belangrijk het is om professioneel begeleid te worden in een stervensproces. Het gebeurt zo vaak dat de familie en de cliënt ervoor kiezen om alle zorg zelf te doen, heel mooi als dat kan. Maar vergeet dan niet om in de thuissituatie toch de wijkverpleegkundige in te schakelen voor de begeleidingen alle informatie en antwoorden op vragen die zomaar ineens opduiken. Zonodig kan de zorg meteen overgenomen worden als het plotseling niet meer gaat....

Iedereen verdient een goed stervenspad,met veel saamhorigheid en liefde, het hoort bij het leven en laat bij de achterblivenden zo veel meer aan mooie herinneringen.



Ricky
14-10-2018 09:39

Mooi omschreven, dan kun je zeggen

ZO IS HET GOED



Roelien Posma
14-10-2018 11:51

Wat weer prachtig verwoord! Top Sander.



BigBen
18-10-2018 10:22

"Het leven is een compromis tussen geboorte en dood"!

Sander (ik ken je wel niet, maar toch...) bedankt voor je liefdevolle blog.

Jammer dat we "levenslang" in een weegschaal zitten en als deze (is) doorslaat we er ons pas mee gaan bezighouden.

Ik hoop dat je de kracht vindt zo sterk te blijven.



José
6-11-2018 19:42

Sander de Hosson dank je wel. Sterven doe je niet alleen, laat de liefde voelen.

Login of registreer om commentaar toe te voegen.