Waken - Blog longarts Sander de Hosson

Aantal weergaven: 50712

Waken

“Kan de pomp echt niet omhoog. Hoe lang moet dit nog duren?”. Ik probeer haar gerust te stellen: “Kijk eens hoe rustig hij erbij ligt. Er is geen enkele aanleiding om te denken dat hij nu lijdt.”

Dag 2
“Kan de pomp niet omhoog”
Ze zit naast zijn bed en maakt een gespannen indruk. Er schuilt machteloosheid in haar vraag.

Haar man is 79 jaar oud. Sinds een twee dagen weten we dat hij uitgezaaide longkanker heeft. Hij is heel duidelijk. Met chemotherapie of andere nieuwere therapieën wil hij zich absoluut niet laten behandelen. 
"Het is een doodsvonnis, dokter. Welke meerwaarde heeft het voor mij om dit lijden langer te laten duren?" had hij mij gezegd. Ik had teruggezegd dat het misschien wel de benauwdheid zou kunnen verminderen. Maar zijn antwoord was gedecideerd: “Het is mooi geweest.”

Sinds een dag weet ik dat de natuur het vonnis snel zal voltrekken. De benauwdheid neemt bijna met het uur toe en is met morfine maar moeilijk te bestrijden. Het zet ons met de rug tegen de muur. De dood op korte termijn is onafwendbaar.

We starten met palliatieve sedatie, waarmee we het bewustzijn met medicijnen verlagen tot er een acceptabel klachtenpatroon ontstaat. Comfortabiliteit wordt dat genoemd. In het algemeen is communicatie tijdens deze behandeling niet meer mogelijk. 

Ik kijk naar haar, zijn vrouw. Wat is ze sterk geweest, de afgelopen dagen. Maar wat was ze ook bang. Bang dat haar man dood zal gaan. En nu zijn we dagen verder. Van de kracht die ze vorige week nog toonde, zie ik steeds minder terug. Nog steeds is ze bang. Nu is ze bang dat haar man niet dood zal gaan. Dat hij lijdt. Dat hij lijdend ten onder gaat. 

“Kan de pomp niet omhoog”, herhaalt ze. 
Ik kijk naar zijn lichaam en zie dat hij er rustig bij ligt. Ik probeer haar gerust te stellen, maar ik moet ook eerlijk zijn: “Nee, dat kan niet," zeg ik, “Kijk eens hoe rustig hij erbij ligt. Er is geen enkele aanleiding om te denken dat hij nu lijdt. Er is geen reden om de pomp op te hogen en ik mag dat nu ook niet doen”. Ook zij kijkt naar zijn lichaam, zijn ontspannen ademhaling en de rust die hij uitstraalt. “Het ophogen van de pomp kan er alleen maar toe leiden dat ik misschien bijwerkingen veroorzaak,” vertel ik haar. Los van de medische aspecten zijn er ook juridische: het maakt mij strafbaar in deze situatie, bedenk ik mij.

Aan haar ogen zie ik dat ze uitgeput is. Ze is 24 uur bij hem geweest, zie ik aan het nog onopgemaakte bed naast de zijne. Ik stuur haar naar huis. Ik wil dat ze in haar eigen bed slaapt. Waken is vooral ook zorgen voor jezelf. 
 
Dag 3
“Kan de pomp echt niet omhoog. Hoe lang moet dit nog duren?”.
Het is de derde dag op rij dat ze naast zijn bed zit en de derde keer dat ze het vraagt. Ze zit in de stoel naast zijn bed en is voorover geleund. Het wachten op zijn dood heeft haar murw gemaakt. Haar handen liggen in haar schoot, gevouwen. Ik kniel ditmaal naast haar neer en leg mijn hand op haar schouder.
“Hoe lang nog,” herhaalt ze. Ik herinner me dat ik gisteren heb gezegd: “Niet lang meer.” Het klopte niet, ik had het mis. Hij ligt nog precies zoals de dag ervoor. Hij is niet gestorven. Ik ken de cijfers van palliatieve sedatie. 47% van de mensen sterft binnen 24 uur, nog eens 47% binnen drie dagen. Voor de anderen geldt dat het langer duurt. Voor henzelf is dat geen martelgang, dat geloof ik niet. Ze slapen, verstomt in hopelijk mooie dromen over het leven. Misschien horen ze de stemmen van hun geliefden die bij ze zijn. 

Bij een stervende zie ik opvallend vaak berusting, terwijl dat voor partners, familieleden en vrienden om het bed soms heel anders kan zijn. Waken naast het bed van een geliefde kan beslist prachtig zijn. Herinneringen worden gedeeld, levenswegen kunnen samenkomen. Opvallend vaak zie ik hoe families in de uren en dagen naar de dood nader tot elkaar komen. Opvallend vaak wordt niet de dood berouwd, maar juist het leven gevierd. Maar ook zijn er al die andere emoties: de angst voor het onzekere dat komen gaat, angst voor het lijden van een geliefde, verdriet en rouw om het verlies, maar vooral ook de uitputting. Waken is een emotionele achtbaan waarin hoogte- en dieptepunten elkaar in rap tempo kunnen afwisselen.

Voor haar is het een uitputtingsslag, dit waakproces. Ze hebben geen kinderen, de paar vrienden die resten, komen elke dag langs, maar kunnen niet continu bij haar zijn. Het is verdrietig om deze vrouw alleen aan het bed van haar man te zien zitten. De man die haar zo lief is waardoor ze nu hoopt dat hij heel snel dood gaat. 
Ik snap haar vraag over het ophogen heel goed. Ik snap haar gevoel ook heel goed.

Het is dan ook prachtig om te zien hoe het team van verpleegkundigen de begeleiding van de vrouw oppakt. Ze gebruiken hun schaarse momenten om bij haar te zitten. Begeleiding van naasten bij sterven benadert de essentie van palliatieve zorg. Vaak omvat die taak er enkel te zijn, te luisteren en zo nodig vast te houden. 
 
Dag 4
Op zijn laatste dag betreed ik zijn kamer in de wetenschap dat het einde in zicht is. Inderdaad zie ik de verandering in zijn gelaat, zie ik zijn langere adempauzes en godzijdank het stokken van de urineproductie. Dat laatste is een teken dat zijn vertrek zich aandient, misschien vanochtend al. In geen van de dagen van de sedatie is er ook maar enige reden geweest de pomp op te hogen.
Als hij dan eindelijk gestorven is, aan het einde van de ochtend, tref ik zijn opgeluchte vrouw naast zijn bed, achterover geleund. Haar handen zijn gevouwen. “Godzijdank,” brengt ze uit, “dat het voorbij is.” 

Gelukkig is een dergelijke uitputtingsslag een uitzondering. Waken bij een geliefde is emotioneel beladen, het verlies is verdrietig, maar vaak zie ik ook dat een stervensproces mooi kan zijn. Dat aan bed niet de dood, maar het leven gevierd wordt. 

Ik denk aan die prachtige quote die ik op internet vond, waarin een familie dank schrijft aan het personeel van een hospice die hun moeder begeleid had: 
 
“We think hospice means death, but as we watched you all take care of her, we realized it really means celebrating life"

En zo is het.

En in het geval dat het afscheid voor de omstanders een uitputting wordt, er daar lijden ontstaat, besef ik dat wij als zorgverleners, verpleegkundigen en artsen kunnen ingrijpen.

Niet met medicamenten. Want die helpen dan niet. Wel door te luisteren. Wel met woorden. En als die ontbreken, zijn er altijd nog handen. Om te troosten.   

 

(c) Longarts Sander de Hosson




Auteur: Sander de Hosson

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

11 commentaar(en) op artikel "Waken - Blog longarts Sander de Hosson"


Jopie van den Burg
16-6-2017 09:40

Wat herkenbaar en mooi geschreven



Wietske
16-6-2017 10:46

Heel mooi, ik lees altijd graag je bloggs, er spreekt zoveel liefde uit voor je werk. Voor mij ook leerzame dingen en herkenbare dingen die ik zelf tegenkom in de thuiszorg. Bedankt daarvoor. Groeten Wietske



Simon J. Popma
16-6-2017 11:18

...eigenlijk is alle commentaar op deze - en zeker ook andere blogs - geheel overbodig, ontroerend en toch daardoor mooi ....



Olga
16-6-2017 13:06

Mooi geschreven. Vorige week net mijn vader verloren. Bij hem is ook de palliatieve sedatie ingezet, en hij is binnen 2 uren overleden. Afgelopen dinsdag afschei van hem genomen. Ben blij dat hem verder lijden bespaard is gebleven.



Kirstin Rozema
16-6-2017 19:25

Mijn vader is 7 jaar geleden ook gestorven na palliatieve sedatie. Hij wilde - nadat hij bijna was gestikt na overgegen en braaksel in zijn longen had gekregen - euthanasie, maar dat mocht niet, omdat het vrijdagavond was. Dat kon de volgende maandag pas weer. In plaats daarvan "mocht" hij sterven dmv palliatieve sedatie. Mijn vader was in een mum van tijd buiten bewustzijn, maar was heel onrustig en we merkten dat hij pijn had. Toen hij na ruim een uur gewoon weer bij bewustzijn kwam, hebben we aan de bel getrokken. Dat kon toch werkelijk niet de bedoeling zijn? Van rustig sterven was geen sprake. Mijn vader kreeg alsnog een injectie met een (?) middel en werd geleidelijk rustiger. Na ruim 6 uur is hij weggeslapen. Wij als familie hebben allemaal in onze laatste wil gezet dat we hoe dan ook niet willen dat dit ons zou overkomen. Het was tragisch om te zien dat een man, die zo benauwd was en zoveel pijn had, ook die laatste uren niet rustig kon heengaan.



Madeleine Kerkhof-Knapp Hayes
16-6-2017 21:19

Dank je wel. Zowel persoonlijk als professioneel heel herkenbaar. Geroerd als altijd door jouw kunde en compassie.



miranda van rossum
16-6-2017 23:02

dank je wel voor dit herkenbare verhaal



Giny De Gries-Molema
17-6-2017 11:54

Heel herkenbaar.....prachtig verwoord...dankjewel



Camilla Robben
17-6-2017 19:38

Wat mooi verwoord.



Gea
19-6-2017 14:19

Wat prachtig verwoord, en ontroerend, erg herkenbaar, heb er mee te maken gehad, zowel prive als in mijn werk (Thuiszorg )



Rita
19-6-2017 14:53

Na jaren vragen om euthanasie, kon mijn moeder 2 jaren geleden eindelijk palliatieve sedatie krijgen. Wat was ze blij met dit alternatief. Vrolijk namen we afscheid. 5 dagen en nachten heb ik daarna bij haar gewaakt. Meerdere keren leek ze weer wakker te worden, hogere dosis en de laatste dag eindelijk morfine. Theoretisch snap ik de keuze voor palliatieve sedatie in plaats van euthanasie. Maar wat was het voor ons een stuk lichter geweest als het geen 5 dagen en nachten had hoeven duren.

Laat uw commentaar achter

Naam:
E-mailadres:
Commentaar:
Commentaar toevoegen