Stoer - Blog Sander de Hosson

Aantal weergaven: 58624

Stoer

"Ze moeten het weten," vertelt ze me. "Kinderen moeten serieus genomen worden. Dat maakt dat ze na verlies niet achterblijven met een puzzel waar stukjes van ontbreken."

"Nee," antwoordt hij resoluut op de vraag of zijn kinderen er tijdens het volgende bezoek bij kunnen zijn. "Dat kunnen ze niet aan. Ze zijn nog te jong." 

"Hoe oud zijn ze?" vraag ik.
"Negen en elf."

"Wat weten ze?"

"Dat papa ziek is."

"Welke ziekte?"

"Dat hebben we ze niet precies verteld."

"Wel dat papa dood gaat?"
"Nee", zegt hij. "Nee."

De man wipt zenuwachtig heen en weer op de stoel tegenover me. Nu ik over zijn kinderen begonnen ben, is aan alles te merken dat dit gespreksonderwerp zo snel mogelijk beëindigd moet worden. Zijn vrouw zit naast hem, kijkt naar de grond en geeft geen kik. Ze ziet er slecht uit, diepe wallen onder haar ogen verraden slaaptekort. Nog geen zes weken weten ze dat longkanker hun leven en dat van hun kinderen totaal veranderd heeft. Medicijnen zullen de dood uitstellen, maar de dood als onomkeerbare realiteit staat vast sinds het moment dat de radioloog een lever doorzaaid met tumor zag. De man zal het leven verliezen en daarmee zijn kinderen hun vader.

In een moeizaam gesprek raak ik een gevoelig punt: zijn kinderen weten al die tijd van niets. Wel dat papa ziek is, maar niet dat hij dood gaat. Kinderen mogen geen pijn hebben, zo lijkt het. Kinderen moeten gespaard blijven van dit leed tot het moment dat wegrennen niet meer kan. Na het gesprek met de man neem ik contact op met een ontwikkelingspsycholoog. "Ze moeten het weten," vertelt ze me. "Op deze leeftijd hebben ze het echt allemaal door, ze krijgen het allemaal mee. En ook als ze jonger zijn, voelen ze vaak allang wat er speelt en hebben ze het recht om geïnformeerd te worden. Op hun niveau, in hun belevingswereld, maar wel met de waarheid, ook al is die rauw en zwart. Kinderen uit de wind houden, ze niet informeren en niet meenemen langs de paden van ziekte en de dood is pas echt schadelijk, op korte en lange termijn. Kinderen moeten serieus genomen worden. Dat maakt dat ze na verlies niet achterblijven met een puzzel waar stukjes van ontbreken."

Na dit gesprek besef ik dat het bizar is dat begeleiding van partners en kinderen in de opleiding van medici en andere zorgverleners geen of een beperkte plaats heeft. De zorg is sterk gericht op de patiënt. Maar daar waar kanker of een andere ingrijpende ziekte langskomt, vallen veel meer slachtoffers. Secundaire slachtoffers heten ze dan. Zij zullen het leed van zo'n verpletterend verlies lang met zich meedragen. Levenslang. De schade die verlies van een geliefde aanricht, is sowieso rampzalig, maar er is weinig logisch verstand nodig te beseffen dat het leed nog vele malen groter is als het nieuws wordt weggestopt in spelonken onder de noemer 'liefdevolle bescherming van het kind'. Ik typ op een wetenschappelijke database zoektermen in, maar vind nauwelijks iets over dit onderwerp. Het taboe lijkt groter dan voor kinderen alleen. 

"Ontzettend grappig. Hij ging helemaal kaal," glundert Martijn van negen jaar oud. Zijn vader had 's ochtends bemerkt dat er plukken haar op het kussen achterbleven en samen met zijn vrouw had hij het impulsieve besluit genomen naar de kapper te gaan. En ja, zo begrijp ik, de kinderen waren meegegaan. Al snel nadat Martijn had gezien hoe zijn vader eruit zag, had hij besloten dat ook zijn kapsel een tondeuse verdiende. Het stoere resultaat zit tegenover mij, in de armen van zijn vader. 'Gek,' zegt de man. We hebben met z'n allen zo gelachen, terwijl het tegelijkertijd zo vreselijk is. Er lijkt iets veranderd in het gezin na mijn wat dringende telefoontje aan de huisarts, die mijn zorgen deelde en besloot actie te ondernemen. 

"We hebben een intake bij een gespecialiseerd centrum in gezinsbegeleiding gehad," zegt de vrouw die tot nu toe stil bleef. "We hebben er veel over gelezen," zegt de man opgelucht. "We hebben deze afslag niet gemist." Dan praten we over de chemotherapie, de bijwerkingen en de verdere behandeling in aanwezigheid van zijn zoon en dochter. Ze luisteren stil en als het gesprek tot een einde komt, probeer ik het toch.

"Hoe vinden jullie het hier?"
Ilse van elf schuift wat voorzichtig heen en weer: "Een beetje eng." 

"Praten jullie veel met mamma en pappa?" 
"Ja." 

Dan valt het stil. Ik besluit het niet verder te exploreren. Dit ligt ver buiten mijn expertise. Ik geloof er heilig in dat praten over dergelijke rampzalige verliezen toebehoren aan momenten zonder druk van een 'enge' dokter in een witte jas. Het verdient de rust en ruimte van personen die weten hoe de juiste ruimte te creëren om dit goed te begeleiden. Wel ben ik overtuigd dat het bieden van een opening en informatie over het belang van fatsoenlijke gesprekken, een enorme slag kunnen maken om dit taboe te doorbreken. Ik vermoed dat daarbij juist een taak ligt voor de dokter of verpleegkundige die de kanker behandelt en een eerste duwtje in de richting van openheid geeft.

De huisarts belt me een klein jaar nadat hij overleden is. Hij vertelt dat zijn kinderen het sterfbed thuis hebben meegemaakt, en er ook bij waren op het door hem zelf gekozen moment toen hij zijn laatste adem uitblies. "Wat een heftige keuze daar de kinderen bij aanwezig te laten zijn,' zeg ik. "Nee," zegt de huisarts beslist, "het was intens, maar mooi en goed zelfs."

Ik zie het jongetje voor me, zijn stoere, kale hoofd en de armen van zijn vader om hem heen. Ziekte en dood horen bij het leven. Betrokken raken bij de dood is niet gebonden aan een leeftijd. Hoewel de dood van een ouder van een jong kind niet heel vaak voorkomt, is het ook geen zeldzaamheid. Kinderen mogen wel pijn hebben. Juist de dood en ziekte bij kinderen weghouden is schadelijk. Als ze dat niet mogen ervaren, niet betrokken worden, terwijl ze dat wel zijn, zal de pijn als een boemerang terugkomen. Andere pijn, maar met trefzekere precisie en onnodig hoge impact.

"Dag," zeg ik.
"Dag, meneer de dokter," zegt Martijn. Met zijn stoere kop loopt hij de kamer uit. Hand in hand met zijn al even kale vader.

 

(c) Longarts Sander de Hosson


Auteur: Sander de Hosson

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

17 reactie(s) op artikel "Stoer - Blog Sander de Hosson"


Sophie Koens
24-8-2017 16:23

Klopt helemaal. Mij werd niets verteld, mijn moeder stierf toe ik 6 was. Opeens was ze weg... Niet over gepraat. Nu ben ik 62 en heb er nog last van. Die puzzelstukjes...



Wilhelmina
24-8-2017 17:46

Geen commentaar! Reactie wel! Zeker goed(beter) dat kinderen daarbij betrokken worden! Hoe oijnlijk ook, het hoort er bij, en zo wordt het veel beter afgesloten is ook mijn mening. Heb niet zelf die ervaring, wel met een familielid van mij. Kinderen waten 5 en 7 toen.



Mathilde Maas Kuper
25-8-2017 09:57

Dag Sander,

Pijn toelaten en de plek geven die het heeft in het leven, kunnen we inderdaad vaak niet. Mooi hoe je dit omschrijft bij dit gezien. Ik zie het ook in andere plekken, bijvoorbeeld in organisaties. Met mijn verhaal over Pijnleren ben ik steeds meer mensen aan het inspireren en handvatten aan het geven om Praktisch om te gaan met pijn en de Parels uit de Pijn te halen. Fijn om in jouw blog te lezen dat deze behoefte echt speelt. Mathilde Maas Kuper



Annejet de Groot
25-8-2017 10:54

Ware woorden. Onze kinderen waren 12 en 15 jaar en wr hebben ze altijd alles vertelders. Veel tranen gelaten maar er was wel duidelijkheid



Peter Brouwer
25-8-2017 17:23

Goedemiddag, toen ik 10 jaar oud was, overleed mijn moeder. Op zeer indirecte wijze, "zullen jullie lief zijn voor opa en oma", kreeg ik door, dat er wat aan de hand was, alhoewel dat door min omgeving ontkend werd. Ik heb het altijd gemist, dat we er niet over gepraat hebben, dus ben het eens met de ontwikkelingspsycholoog, dat het essentieel is kleine kinderen ook mee op deze reis te nemen.



Bentina Vermeulen
25-8-2017 17:55

Het is zo belangrijk om kinderen erbij te betrekken.

Toen mijn vader 53 jaar geleden overleed aan dikke darmkanker mocht mijn moeder van de huisarts niet tegen mijn vader zeggen dat hij dood ging. Mijn broer was 6 jaar en ik was net 3 jaar. Natuurlijk kregen wij het mee dat mijn vader ziek was. Bed in de kamer, vaak bezoek, de sfeer in huis die heel anders was.

De laatste week voor zijn overlijden moesten mijn broer en ik op last van de huisarts het huis uit. Er werd letterlijk gezegd kinderen de deur uit of man naar het ziekenhuis.

Na de begrafenis kwamen mijn broer en ik weer thuis.

Een week erna ben ik met mijn vriendje op weg gegaan naar het ziekenhuis waar mijn vader gelegen had. Ik ging hem zoeken.

Een aardige meneer heeft ons toen naar huis teruggebracht.

Ik heb heel erg lang last gehad dat ik zonder vader ben opgegroeid. Zelfs nu af en toe nog.



Anna
25-8-2017 22:05

Wederom een helder herkenbaar verhaal.

Ook ik heb met een (onverwacht) sterfgeval gezeten waarbij de kinderen 12 en 13 jaar waren.

Zelf door ervaring wijs geworden met "het grote" taboe, was mijn gedachte om op internet naar handleidingen en ervaringsdeskundigen te zoeken. Hoe moet je zoiets aan jouw kinderen uitleggen. Helaas was er op internet in die tijd in eider geval niets terug te vinden op dit gebied.

Eén ding stond mij voor ogen, vanaf het tweede moment (het eerste was ik zelf nodig voor de verwerking en hoe dit te brengen naar de kinderen) heb ik de jeugd voorop gesteld, duidelijke info naar hun toe, maar ook duidelijke info naar de omgeving. Ouders, scholen en de directe omgeving. Je hoeft niet alles op tafel te leggen, maar bespreekbaar maken van een taboe is in dit soort gevallen zeker voor de kinderen belangrijk. De invulling nadien is onder mijn begeleiding geheel door de kinderen gedaan. Zij zijn nl de geen die nog een heel leven voor zich hebben.

Nu vele jaren later, wanneer ik naar mijn kinderen kijk en luister, weet ik dat ik er toen goed aan heb gedaan om ze overal bij te betrekken en soms de verantwoording te geven. Het zijn prachtvolwassenen geworden die ondanks het verdriet wat blijft, het geheel een plaatsje hebben kunnen geven. Met alleen nog vragen waar helaas niemand een antwoord op kan geven.



Caroline van Amelsfoort
26-8-2017 08:28

Wij wij bewust gekozen om onze zoon destijds 9 jaar te vertellen dat papa ziek was en niet meer beter zou worden en dood zou gaan. Ik bleef over met onze zoon en ik wilde niet dat hij het gevoel zou hebben dat ik iets voor hem achter heb gehouden. Zodat zijn vertrouwen in mij daarmee beschaamd zou worden. Ik sta nog steeds achter deze keuze, hoe moeilijk het ook was om dit aan hem te vertellen.



Elly
26-8-2017 10:30

Heel mooi verwoord Caroline van Amelsfoort want als een kind zijn ouders niet kan vertrouwen wordt wantrouwen gezaaid. Heel goed gedaan hoe moeilijk ook. Zo wordt de band alleen maar versterkt. Dit zijn bouwstenen, bepalend voor een weg door het leven.



Maria
26-8-2017 11:14

Manu Keirse heeft hier een heel goed boek over geschreven : Kinderen helpen bij verlies. Uitgeverij Lannoo.

Kinderen voelen inderdaad heel veel aan. Het geeft ze vertrouwen als ze de juiste informatie krijgen.



Dinj
26-8-2017 14:27

Wat ontzettend goed om hier aandacht aan te besteden. Inderdaad ook ik ben van mening dat kinderen de waarheid mogen weten. Mijn man had ook kanker en heeft hier uiteindelijk acht jaar mee geleefd

Wij hebben onze kinderen altijd op de hoogte gehouden en betrokken bij bezoeken en opnames in het ziekenhuis. Onze kinderen waren nog jonger maar wij vonden dat we het niet voor ze achter mochten houden. Wij hebben zelfs alles opgeschreven voor onze kinderen omdat ze nog zo jong waren. Daar ook ingezet wat we ze hebben verteld, hoe hun reactie was en hoe papa en mama er mee om gingen. Onze kinderen waren 6 en 9 jaar toen hun vader aan kanker overleed. Later hebben ze het schrift waar wij alles in hebben geschreven gelezen omdat ze toen nog te jong waren om het allemaal te begrijpen. Ze zij nu 25 en 22 jaar en zijn blij dat wij ze nooit buiten gesloten hebben. Het is voor hun verwerking goed geweest om het zo een plekje te kunnen geven.



Nathalie Slosse
26-8-2017 20:56

Omdat het soms zo moeilijk is om de juiste woorden te vinden (want het advies is natuurlijk wel om kinderen te informeren "op hun niveau") ben ik gestart met het schrijven van kinderboeken over moeilijke thema's. Voor ernstige ziektes zoals kanker, schreef ik in 2009 "Grote Boom is ziek" (dat eindigt met een boom die beter wordt), later maakte ik de mini-aanvulling "Afscheid van Grote Boom" (te bestellen bij vzw Talismanneke). Volwassenen houden de sleutel in handen om de eerste stap te zetten om kinderen te betrekken, maar het is wel fijn om dan toch een beroep te kunnen doen op hulpmiddelen zoals prentenboeken. Bedankt voor het schrijven van deze blog!



Anne
27-8-2017 08:21

En welke leeftijd vertel je zoiets uiteindelijk? Ik vind het goed ze te betrekken, doen we ook zoveel mogelijk, maar lastig met 2 jaar. Op dit moment weet hij dat papa ziek is (papa auw buik) en dat hij af en toe naar het ziekenhuis gaat. Maar alleen dat de dokter papa probeert beter te maken. Hoe leg je levensverlengende chemo anders uit aan een 2,bijna 3 jarige.

Ik vind het wel fijn dat hier steeds meer aandacht voor komt, naasten en kinderen.



Ellen
28-8-2017 16:08

Mijn kinderen waren 3 en 4 toen hun vader na een psychose en depressie besloot een einde aan zijn leven te maken.

Toen ik de kinderen op ging halen van BSO / kinderdagverblijf vertelde ik hun dat ze wisten dat papa ziek was. Ja dat wisten ze wel. Toen zei ik dat papa daar niet meer tegen kon en een einde aan zijn leven had gemaakt en dat papa nu dood was. Al hun vragen heb ik daarna eerlijk beantwoord en verder geen details gegeven als ze er niet om vroegen. Zodra ze ouder werden en er wel om vroegen wel weer eerlijk antwoord gegeven.

Ze zijn nu bijna 10 en 11 jaar. Er wordt vaak over papa en gevoelens gesproken. Tot nu toe gaat het prima en worden we heel soms wel verdrietig maar er worden ook grapjes gemaakt of eerlijk gezegd dat een depressieve, ongelukkige vader niet fijn is. Dus misschien maar beter zo...



Eva
30-8-2017 02:27

Ja enigzins herkenbaar ik was 11 toen mijn lievelings oma plotseling overleed aan een hartaanval. Het werd mij verteld ik werd bij een tante ondergebracht ik mocht geen afscheid nemen ik ben niet bij de crematie geweest. Ik werd opgehaald en het leven ging verder. Met het verschil dat mijn oma opeens verdwenen was. Jarenlang heb ik last gehad van extreme verlatingsangst . En gedachtes dat als ik een ambulance hoorde zeker wist dat het mijn ouders betrof waarna de paniek toesloeg. Betrek kinderen er alsjeblieft bij en laat ze afscheid nemen.



Christien Sanders
30-8-2017 20:21

Ik ben ook een kind van de rekening. Ze hebben mij willen besparen van het leed toen mijn moeder op amper 13 jarige leeftijd overleed op 48 jarige leeftijd aan kanker. Ik heb ze niet gezond meegemaakt al die jaren en heb vele jaren alleen gehuisd met dit een plaats te geven. Wie mijn moeder in wezen was doemt nu pas op de laatste jaren. Ik heb ze lief!



Dick J.Koster
31-8-2017 19:07

Ik zit 23 jaar in het uitvaartvak. Vanaf het eerste moment heb ik mij sterk gemaakt kinderen bij de uitvaart te betrekken. Een kind moet niet worden weggehouden bij de uitvaart. Elk kind heeft recht om afscheid te nemen op zijn of haar manier. De leeftijd van het kind speelt daarbij geen enkele rol. Mijn ervaring met kinderen bij de uitvaart is louter positief. Ik besef terdege dat ouders hun kroost willen 'beschermen', maar dat doe je niet door ze niet bij het laatste afscheid te betrekken. Kinderen die de uitvaart van een ouder op welke leeftijd dan ook hebben mogen meemaken, gaan ook op een goede en verantwoorde manier het rouwproces in.

Laat uw reactie achter

Naam:
E-mailadres:
Reactie:
Reactie toevoegen