Mensen met een ernstige ziekte zoeken vaker naar aanvullende zorg om meer greep op de behandeling en de gevolgen van de ziekte te krijgen. Complementaire of aanvullende zorg staat steeds meer in de belangstelling, zowel bij zorgvragers als bij zorgverleners. Maar deze zorg is ook omstreden. Onder de vlag complementaire zorg vinden we bijv. op internet een heel scala aan alternatieve geneeswijzen, complementaire behandelingen en andere aanvullende vormen van (gezondheids)zorg. De scheiding tussen cure (het op behandeling en genezing gericht zijn) en care wordt daarbij vaak niet duidelijk gemaakt. Dit kan valse verwachtingen wekken.
Bij het samenstellen van dit dossier is ervoor gekozen om alleen informatie te bieden over vormen van complementaire zorg (care) die in de palliatieve fase bij kunnen dragen aan de kwaliteit van leven, het comfort en welbevinden van de zorgvrager(s). Daarbij gaat het in eerste instantie om eenvoudige interventies die goed inpasbaar zijn in de routine van het dagelijkse leven (thuis en/of in een zorginstelling) en ingebed kunnen worden binnen de bestaande beroepsuitoefening. Deze zorg vervangt de reguliere zorg niet maar heeft als doel de reeds geboden zorg te ondersteunen en te optimaliseren. 'Complementaire zorg interventies komen in een aantal gevallen tegemoet aan de behoefte van de patiënt en de naasten om zelf actief invloed te kunnen uitoefenen op de ervaren klachten’ (Oncologieboek IKMN 2002, Deel II, Richtlijnen Palliatieve Zorg (347-390)).
Uitgangspunten in het Oncologieboek zijn:
- De zorg wordt niet standaard aangeboden aan de patiënt in het reguliere zorgtraject.
- De zorg wordt door vakkundige, maar niet per definitie erkende (BIG-geregistreerde) zorgverleners gegeven.
- Er is zelden wetenschappelijke evidentie, maar er bestaat bij de professionele of reguliere zorgverleners ten minste consensus over de pretenties ervan (zie ook onder Onderzoek).
De Vereniging van Integrale Kankercentra (VIKC) heeft in januari 2006 het boek 'Palliatieve zorg, richtlijnen voor de praktijk', de opvolger van het Oncologieboek, gepubliceerd. Hierin zijn richtlijnen complementaire zorg opgenomen. De richtlijnen zijn online beschikbaar gemaakt via Oncoline. In deze richtlijnen worden vier complementaire zorginterventies beschreven:
- klassieke massage
- toepassen van etherische olieën
- ontspanningsoefeningen
- luisteren naar muziek.
Complementaire zorg wordt in de palliatieve zorg vooral toegepast om ontspanning te bieden en welbevinden te bevorderen. Deze zorg kan geïndiceerd zijn bij bijvoorbeeld: pijn, misselijkheid, slaapproblemen, spanning en onrust, angst of sombere stemming.
Informatie over complementaire en alternatieve behandelwijzen (cure) kunt u o.a. vinden op www.iocob.nl van Stichting innovatief onderzoek en onderwijs van complementaire behandelwijzen. Deze stichting ontwikkelt momenteel een kwaliteitsindicator en een keuzewijzer voor complementaire behandelwijzen.