• Pallialine - Richtlijn spirituele zorg (website)
• Richtlijn spirituele zorg (PDF)

Patiënten die palliatieve zorg nodig hebben, ervaren (sterker) dat het leven eindig is. Dat roept bij de meeste mensen grote vragen op: levensvragen, ook wel zinvragen of existentiële vragen genoemd. Veel mensen zoeken voor de grote vragen van het leven een antwoord in hun levensbeschouwing of religie. Levensvragen zijn van invloed op het lichamelijk en psychosociaal welzijn van patiënten. Daarom is het voor het bepalen van de juiste zorg en behandeling belangrijk om te weten wat mensen zinvol vinden aan en in het leven.
In deze richtlijn kiezen we voor de term ‘spiritualiteit' om het terrein van levensvragen aan te duiden. Daarmee zoekt de richtlijn aansluiting bij de definitie die de Wereldgezondheidsorganisatie geeft van palliatieve zorg, waarin gesproken wordt van aandacht voor behoeften van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard.

Kenmerkend voor spirituele zorg zijn drie zaken:

1. Aandacht voor deze zorgdimensie is van belang vanaf de start van de palliatieve fase, zodat vragen en uitingen in het gehele spirituele proces geplaatst kunnen worden.
2. Er spelen in deze zorgdimensie altijd verschillende betekenislagen die met elkaar samenhangen.
3. Het gaat om vragen en uitingen waarvoor doorgaans geen oplossing gegeven kan worden, maar die wel aandacht en betrokkenheid vereisen. Het is voor iedere professional van belang van deze drie kenmerken op de hoogte te zijn, en er adequaat mee om te kunnen gaan.

Daarnaast is palliatieve zorg per definitie multidisciplinair van aard. Ook met betrekking tot spirituele zorg hebben verschillende disciplines een eigen rol en taak. Deze richtlijn is opgebouwd volgens een driedeling (A, B, C) die een opklimmende schaal vormt naar de ernst van de situatie en waarin de rol van verschillende zorgverleners verandert. De opklimmende schaal betreft:

• A. Situaties waarin volstaan kan worden met alledaagse aandacht voor levensvragen in de zorg.
• B. Situaties waar patiënten behoefte aan begeleiding hebben op het terrein van levensvragen of een normale worsteling doormaken waarbij begeleiding door een deskundige toegevoegde waarde kan hebben.
• C. Situaties waar de worsteling met levensvragen leidt tot een existentiële crisis die vraagt om een crisisinterventie door een geestelijk verzorger, medisch maatschappelijk werker of psycholoog.

De Richtlijn Spirituele zorg werd in de periode 2006-2010 geschreven door de Agorawerkgroep ‘Richtlijn Spirituele zorg':

• C. Leget, universitair hoofddocent zorgethiek, Universiteit van Tilburg (voorzitter werkgroep vanaf 1-1-2009)
• T. Staps, gezondheidszorgpsycholoog en psychotherapeut, Taborhuis, Groesbeek
• J. van de Geer, geestelijk verzorger, Zorggroep Noorderbreedte, Medisch Centrum Leeuwarden
• C. Mur-Arnoldi, verpleegkundige, Johannes Hospitium de Ronde Venen, Wilnis
• M. Wulp, beleidsmedewerker, Agora, Bunnik, contact per mail
• H. Jochemsen, medisch ethicus (voorzitter werkgroep tot 1-1-2009), Prof. dr. G.A. Lindeboom Instituut, Ede

In deze richtlijn is de Richtlijn Existentiële crisis verwerkt.