Nieuws

Advance care - Blog longarts Sander de Hosson

Aantal weergaven: 66464

Advance care

Toen de ambulance kwam, was zij nog steeds zo benauwd. Ze hadden haar pols gevoeld. ‘Reanimatie,’ hadden ze geroepen. Toen was hij ervoor gesprongen. “Nee’, had hij geschreeuwd. ‘Geen reanimatie. Dat wil ze niet.”

“Zij gaat dood,” zeg ik, terwijl ik hem aan kijk.
“Dat weet ik,” zegt hij. 

Hij pakt haar hand vast. “Dat weet ik,” zegt hij nog net wat zachter, maar nu tegen haar. Zestig jaar zijn ze getrouwd. ‘Maar we hadden al heel veel langer verkering. Eerst geheim, maar later ook in het echt,’ straalt hij. Zij reageert er niet op. In een kringentje haar hoofd, in het kussen, zie ik vocht van het zweet. Ze ademt snel, maar reageert nergens meer op, zelfs niet meer op zijn stem. Ik zie dat het niet lang gaat duren. 

Hij zit op een stoel naast haar bed op de Spoedeisende Hulp. Vanavond trof hij zijn vrouw aan naast een stoel in de eetkamer. Ze lag op de grond. Hij wist meteen wat er gebeurd was: ze had zich verslikt in de pap. Ze verslikte zich zo vaak sinds haar herseninfarct een paar maanden geleden. Hij verhaalt over de gebeurtenissen van het uur hiervoor. Hoe hij haar overeind had getrokken. Hoe zijn kracht te beperkt was om daarin te slagen. Hoe angstig ze gekeken had, toen ze blauw aanliep. Hoe ze met haar armen had gezwaaid. Hoe hij vervolgens zijn armen om haar heen geslagen had. Hoe hij naar de telefoon gewankeld was om 112 te bellen. De paniek, de blinde paniek die hem overmeesterde. 

Toen de ambulance kwam, was zij nog steeds zo benauwd. Ze hadden haar pols gevoeld. ‘Reanimatie,’ hadden ze geroepen. Toen was hij ervoor gesprongen. “Nee’, had hij geschreeuwd. ‘Geen reanimatie. Dat wil ze niet.” 

Het moet wel stil geworden zijn daarna. Wonderwel was ze blijven ademen. Ze hadden besloten om naar het ziekenhuis te rijden. Maar gereanimeerd hadden ze haar niet.

De 86-jarige vrouw was bekend met een herseninfarct. Vlak voor ik de traumakamer ingelopen was, had ik haar status bekeken en de aantekeningen van de neuroloog gelezen. Over een sterk gestoorde slikreflex, over haar frequente verslikkingen. De poging van de KNO-arts en de logopediste om te onderzoeken of er verbeteringen mogelijk waren. En uiteindelijk het besluit om alleen nog maar vloeibare en ingedikte voeding voor te schrijven. Een laatste aanvulling dateert van een maand geleden toen de huisarts had gebeld over haar gewichtsverlies. Ik lees een goed beargumenteerd besluit om verder geen onderzoek te doen. De thuiszorgverpleegkundige zou tweemaal per dag langskomen en vaker als dat nodig was. En ze zou niet meer gereanimeerd worden en ook niet beademd. Terecht, met een dergelijk ernstig neurologisch lijden, zou dat medisch zinloos zijn. 

De ambulanceverpleegkundige hijgt na met een koffie. We spreken het na en vinden elkaar in het beschrijven van het probleem. Hier ontbrak goede documentatie over wat eigenlijk duidelijk was: een desastreus ziektebeeld met een slechte prognose. En de broodnodige informatie over wat ze wel en niet meer had gewild. Ze vertelt dat ze zeker specifiek gevraagd had aan de man of er afspraken gemaakt waren, maar hij was te veel in paniek geweest. Daarna trof ze de vrouw blauw verkleurd op de grond aan. Ze had geen polsslag gevoeld. Ze vertelt over haar reflex om een reanimatie te starten, maar ook over haar twijfel omdat ze al zag dat de vrouw in een deplorabele situatie op de grond lag. Maar ook over de duidelijkheid die haar man bood, toen hij opgesprongen was en haar bijna aangevlogen had. En dat gekke moment dat het hart van de vrouw toch weer was gaan kloppen. De verwarring van het moment en het besluit daarop om naar het ziekenhuis te rijden.

Goede zorg in de latere en laatste levensfase is praten over de nabije of verdere toekomst, advance care planning. Maar daar blijft het niet bij: er is ook de verplichting om deze afspraken goed te documenteren en beschikbaar te laten zijn. Ook de huisartsenpost moet weten wat wel en wat vooral niet meer hoeft, zodat ook in de avonden en nachten de opgepiepte zorgverleners de zorg kunnen verlenen die nodig en zinvol is. Maar vooral ook de zorg kunnen nalaten die zinloos of ongewenst is. 

Het belang van dergelijke zorgdocumenten wordt breed gedragen en wellicht is het op veel plekken al goed geregeld, toch hoor ik al te vaak over verdrietige casus, zoals reanimaties bij patiënten waar dat echt niet meer had gemoeten. Of een nodeloze gang naar het ziekenhuis, waar die laatste rit echt voorkomen had moeten worden. 

De dood laat zich -op een uitzondering na- niet plannen. Ook bij patiënten waar hij verwacht wordt, kan hij zich ineens als een donderslag bij heldere hemel aanbieden. Zomaar, zoals nu, hier op deze vroege donderdagavond in februari.

Als ik terugloop, blijkt ze gestorven te zijn. Zijn hoofd ligt op haar buik. Daar ligt ze, in een kille ziekenhuiskamer op een brancard vol met medische apparatuur. Apparatuur die tegelijkertijd het leven kan redden, alsook in staat is om lijden te rekken. Gelukkig zijn daar lieve verpleegkundigen die de kamer vullen met de menselijkheid die dit moment verdient. Maar bovenal zit daar haar man. Naast haar op een stoel. Al zeventig jaar hield hij haar vast en hij liet niet meer los. Ook nu, in dit laatste moment.

Dat heeft ze zo graag gewild, zijn hand om de hare. Niet met een infuusnaald erin. En ook niet hier.

(c) Longarts Sander de Hosson

Auteur: Sander de Hosson

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

9 commentaar(en) op artikel "Advance care - Blog longarts Sander de Hosson"


Alex Embregts
18-5-2017 21:31

Heftig en mooi,....

Zit al ruim 25 jaar in de zorg,..waarvan de lastste 17 jaar op de Picu.

Mijn vader heeft Alzheimer in vergevorderd stadium....voor hem is dit gelukkig geregelgd en (hopelijk) goedgedocumenteerd...

Zeer herkenbaar.....😶



Jantien
18-5-2017 23:51

Dank!!



Gerry
19-5-2017 01:06

Prachtige blog weer!

Empathisch en warm zoals zorg hoort te zijn!

Laatste fase in alle comfort, tender en care.

Daar kunnen nog vele iets van leren.



Margreeth
19-5-2017 09:47

Toen ik dit blog begon te lezen dacht ik nog; dit is anders, een andere blog. Dit lijkt een die minder raakt. Het leek wel zo maar het was niet zo.

Weer prachtig geschreven, dank je.



Else
19-5-2017 16:03

Zeer herkenbaar! Mijn moeder had ook een slikprobleem, na de laatste maanden ernstige verslikkingen, 1 x nog door ambulance uitgezogen. Daarna nog laatste maanden alleen maar soepjes.. toch bleef ze positief en zin houden aan het leven maar ze zei, als ik weer zo benauwd word wil ik het niet meer dan wil ik in slaap gebracht worden. Tweede paasdag werd ze erg benauwd s avonds toen de zuster haar in bed legde. Ze kon alleen nog zeggen, help me toch. Huisartsenpost kwam en heeft haar in slaap gebracht en morfine gegeven. Mijn 2 broers en zus waren daarbij. Omdat ik net een nachtje weg was, hield mijn zus hoorn bij haar oor, ik zei nog,mam het is goed zo, laat het hier maar los en ik zei ik hou heel veel van je, ze kon nog terug zeggen, dat weet ik.... Paar uur later zat ik naast haar bed, hield haar hand vast, ze klonk erg benauwd maar had er zelf, omdat ze in slaap was geen last meer van. De andere dag, 18 april dit jaar is ze rustig heengegaan. Precies zo als ze zelf wilde 90 jaar is mijn lieve dappere moeder geworden ! Verhaal greep mij aan omdat ik er veel herkenning in las..

Het is fijn voor iedereen als het duidelijk omschreven staat! Dan hoeven er op het laast geen twijfels meer te zijn.



Inez
21-5-2017 00:14

In regio Haarlem/Haarlemmermeer zijn we een project "levensverwachtingsgesprek" gestart. Wensen tav het leven bespreken op een rustig moment en delen tussen eerste en tweede lijn zodat op een acuut moment gehandeld kan worden naar wens vd patient.



Peter Homan
21-5-2017 21:37

Mooi geschreven blogs, compliment. Maar toch één vraag: blijft er wel eens iemand in leven?



Ank
23-5-2017 13:54

Compliment. Ik hoop dat, als het ooit nodig zal zijn ik eenzelfde bevlogen en begripvolle arts tegenkom.



Angelique
23-5-2017 14:11

Ik hoop,dat áls het mijn tijd is,ik een arts zoals u tref.

Ik hoop;dat áls het mijn tijd is,mijn familie mijn wensen respecteerd.

Ik hoop dat ik in mijn werk évenveel liefde,zorg en aandacht kan geven als u doet.

Dikke kus voor een TOParts

Login of registreer om commentaar toe te voegen.