Longarts Sander de Hosson - Stilte
Longarts Sander de Hosson - Stilte

Aantal weergaven: 82301

Stilte

'Dan vertel ik hem dat de ziekte niet meer te genezen is. Ik vertel hem dat hij uiteindelijk dood zal gaan.'

De stilte na een slechtnieuwsgesprek. Die zo belangrijke stilte. Die we vaak niet dulden. Wellicht speelt er onzekerheid. Misschien wel angst. Ik heb geleerd om hem aan te durven. Om hem te laten ontstaan en vooral om hem te laten voortduren. Het gaat niet om mij. Het gaat nog niet over mijn voor te stellen behandelingen. De mogelijkheden om te remmen.

Longkanker is een ziekte van de oudere mens. Als ik de statistieken er op na sla, klopt dat. De ziekte komt nauwelijks voor het 50e levensjaar voor en voor je 30e is hij een extreme zeldzaamheid. Maar statistieken sluiten het niet uit. De jongste longkankerpatiënt die ik ontmoet heb, misschien wel 10 jaar geleden, is dan slechts 19 jaar oud. Een eerstejaarsstudent.

Als wij hem opnemen met benauwdheid bij inspanning, vinden we vocht achter zijn linker long. We draineren ruim twee liter en de klachten worden daarmee een stuk beter. De drain blijft nog op zijn plaats om het vocht goed geheel af te laten lopen. De volgende avond ontwikkelt hij een epileptisch insult. Ik zie nog steeds hoe mijn geschrokken secretaresse het papieren rapport, de uitslag van de MRI, die een dag later gemaakt werd op mijn bureau legt: “Ontelbare uitzaaiingen in het cerebrum en cerebellum”. De met spoed bepaalde cytologie van het pleuravocht toont adenocarcinoom. Het rapport ligt naast de afschuwelijke uitslag van de MRI-cerebrum en ik staar er 10 minuten wezenloos naar.

Als ik de verpleegkundige vraag om de familie te bellen om een gesprek dezelfde dag te plannen, krijg ik het koud. Een wee gevoel in mijn maag. Hoe ga je in godsnaam aan iemand van nog geen 20 vertellen dat hij dood zal gaan?

Hoewel ik misschien wel meerdere keren per week een dergelijk gesprek voer, kan het onmogelijk routine worden. Ik heb geleerd van eerdere gesprekken. Een van de grootste missers die ik maakte, was om maar te blijven praten. Want ja, dat heb ik gedaan. Oeverloos. Over behandelingen, over chemotherapie, bestralingen, over keuzes daartussen en over alles wat op dat moment voor een patiënt nog helemaal niet belangrijk is. Het beste is de boodschap snel en helder te brengen. In de regel zijn daar hooguit drie zinnen voor nodig.

Want het is die ene regel, of eigenlijk dat ene woord waar het op dat moment allemaal om gaat: “U zal doodgaan.”

Alles wat er verder gezegd wordt in die eerste momenten waarin het doodsvonnis valt, is nutteloos en zinloos. Want misschien lijkt het doodstil in de spreekkamer, in de hoofden tegenover mij klinkt ongelooflijk veel herrie. Paniek. Die niet te veranderen is met woorden. Die op zulke momenten dan ook niet passen. Waanzin is niet in woorden te vatten.

De artsenkamer op de verpleegafdeling. Mijn klamme handen in de hunne. Hij. Een moeder, een vader en een zus. Ze zitten tegenover me. Kijken me aan. Gespannen. Gealarmeerd over de gebeurtenissen van een dag eerder. Alle spoeddiagnostiek. Het telefoontje er vlak na.

Ik zet me schrap. Ik begin. Ik zal me altijd goed blijven herinneren hoe onzeker ik zal klinken. Prevelend vertel ik over de scan in een zin die overloopt in de diagnose longkanker. Dan vertel ik hem dat de ziekte niet meer te genezen is. Ik vertel hem dat hij uiteindelijk dood zal gaan.

En dan stop ik met praten. Het wordt helemaal stil. Misschien wel minutenlang, althans zo voelt het. Minutenlang waarin niemand iets zegt. Waarin hij uit zal zoomen. En weg zal kijken. Over de velden en de bomen. Waarin zijn moeder een arm om hem heen slaat. Ik denk niet dat ik in mijn carriere vaker een beeld zal zien dat meer gruwelijkheid omvat dan dit ene beeld.

Als ik kort erna opsta en de kamer verlaat, is er nauwelijks meer gesproken. Het is het moment niet. Alles wat ik zeggen zou, zal vervallen in de gedachten over de aanstormende dood. Ik geef hem een hand en zeg straks terug te komen. “Dan gaan we verder praten.”

Als ik nog eenmaal omkijk, zie ik de handen zich ineen sluiten. Als de deur sluit en deze een grens vormt tussen hun verdriet en mijn opluchting dat ik het verteld heb, dat het erop zit, loop ik samen met de eveneens zichtbaar aangedane verpleegkundige naar de koffiekamer van de verpleegafdeling. En ook daar vinden we godzijdank het lef om –althans zo voelt het- minutenlang stil zijn. Want ook in ons hoofd is de herrie oorverdovend.

(c) Longarts Sander de Hosson

Auteur: Sander de Hosson

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

13 reactie(s) op artikel "Longarts Sander de Hosson - Stilte"


Jan Peter Versteege
23-9-2016 14:59

Mooi verhaal, Sander, maar realiseer je dat stilte goed is maar een uitnodiging om te reageren soms ook. Elk mens heeft zijn eigen gebruiksaanwijzing.



Sandarijn
23-9-2016 16:07

Mooi. Hadden wij die stilte maar gehad i.p.v. Quasi grappige opmerkingen, terwijl ik als partner in shock was. Terwijl mijn part er nog steeds leeft, nu 1,6 jaar later staat dat eerst slechtnieuws gesprek me nog in mijn geheugen gegrift. Dit verhaal bezorgt me weer een intens verdrietig gevoel, maar meer van de herkenning van de patient.



Giena Bruinsma
23-9-2016 16:39

Ik schilder graag voor de afleiding. Vooral na slecht nieuws berichten. De schilderijen die ik maak geven altijd een boodschap mee in tekstvorm. Vooral de volgende tekst "kon ik af en toe de stilte maar wat harder zetten". En dat Dr. De Hosson spreekt vele mensen die slecht nieuws hebben gehad aan. Respect voor U en alle artsen die vaak slecht nieuws moeten vertellen.



A.Sibma
23-9-2016 17:13

Prachtig geschreven en hulde aan deze lieve specialist, ik lees zijn verhalen graag ,niet vanwege de ellende maar ondat hij laat zien dat hij mens is.



Sytske
23-9-2016 20:32

Wat bijzonder mooi dat de ervaring u nu al geleerd heeft hoe goed stiltes zijn. Om dan later het gesprek weer op te pakken. U klinkt al een heel fijne arts die kostbaar is voor de kankerpatiënten.



Aaltje
24-9-2016 06:54

Lieve Sander

Je bent niet alleen een geweldige dokter , maar ook een hele goede collumnist , waar hopelijk een hoop dokters wat van kunnen leren , zeker op gebied van communicatie en inlevingsvermogen . Ik voel jouw verhalen , en hou van je manier van inleving en gevoel wat je in je vak legt . Chapeau



Ad Beckeringh
24-9-2016 08:27

Als docent ethiek aan de HBO-verpleegkunde in Rotterdam verzorg ik het vak 'omgaan met verlies en rouw'. Mijn studenten willen vaak leren wat te zeggen tegen patiënten na een 'slecht nieuws gesprek'. Na afloop van de cursus zijn ze vaak opgelucht als ze geleerd hebben dat niets zeggen, maar wel aanwezig zijn, soms de beste manier is om steun te geven. Ik zal jouw column opnemen in de verplichte literatuur. Dank Sander.



Peet
24-9-2016 10:04

Wat een fijne arts bent u toch, lees het met tranen in mijn ogen.

Zo ontroerend. Elk mens verdient deze behandeling. Helaas werkt het niet zo. GA ZO DOOR !



Hélène van Ens
24-9-2016 20:55

Mooi verwoord Sander en zo waar. Stilte is zo belangrijk om te kunnen verdragen.

Ook het uitspreken van de woorden ' U zal doodgaan' zijn zo wezenlijk om te benoemen.

Te vaak wordt er te lang gesproken over behandelingen, tegen beter weten in bij patiënten in de laatste levensfase. De bovengenoemde woorden worden daarbij niet of erg laat uitgesproken.



Roelie Zikken-Germs
25-9-2016 08:40

Stilte is belangrijk om de ruimte te geven voor gevoelens en het ordenen van gedachten. Weer een verhaal dat direct binnenkomt. Dank je Sander!



Lideke Van Gool
26-9-2016 15:57

Prachtige verwoording van een gruwelijk onderwerp. Maar zo goed om inderdaad man en paard te noemen en vooral ook ruimte te laten voor stilte en verwerking zonder direct in 'actie' te schieten. Petje af voor Sander. Heel fijn om te constateren dat er (communicatief) hele goede artsen rond lopen. Daar kan menig mens nog een puntje aan zuigen



Boukje van Seijen
26-9-2016 23:41

mooi geschreven..Erg fijn om te zien dat er artsen zijn die wel goed kunnen communiceren met patient en familie .....



corry jansen
24-10-2016 05:47

tja elke dag ben ik bezig om rokers te waarschuwen, denk niet ik voel niets ,het is er ineens.

flauw hoesten. meer hoesten ,gauw vermoeid of benauwd dan nog kunnen fietsen,dan net nog naar de bakker om de hoek, dan niet verder als rond om het huis. en dan op bed,

en dan.......

Laat uw reactie achter

Naam:
E-mailadres:
Reactie:
Reactie toevoegen



Minnie - Blog Francien verpleegkundige ouderenzorg dinsdag 5 december 20172

Minnie - Blog Francien verpleegkundige ouderenzorg

“Geen zin in!”, brulde ze. Als ik niet zo verbaasd was geweest, had ik hard moeten lachen. Zo makkelijk gaf ik mij niet gewonnen.
Wat leeft er in palliatieve zorg in het zuiden van Nederland? woensdag 29 november 20170

Wat leeft er in palliatieve zorg in het zuiden van Nederland?

Het enthousiasme voor palliatieve zorg, hart voor de mensen waar het om draait en de drive het goede te doen. En…praten over het...
Tussenstand - Blog Christiaan Rhodius woensdag 22 november 20170

Tussenstand - Blog Christiaan Rhodius

‘Ik ga wel in de hoek zitten,’ schatert Arnold, ‘daar zit ik toch altijd al.’ Hij hangt zijn jas over de stoel van de...
RSS