Eerlijkheid in de laatste fase van het leven
Eerlijkheid in de laatste fase van het leven

Aantal weergaven: 9688

Een goed gesprek over het levenseinde begint met kennis van diversiteit

'Hij wilde geen niet-toegestane middelen gebruiken, vooral in deze fase van zijn leven. Hij wilde de dood helder en bewust tegemoet treden en de geloofsbelijdenis kunnen uitspreken, de ‘Sjahada’.'

De heer O. was een 67-jarige Turkse man, vader van een gehandicapte zoon en echtgenoot van een zieke vrouw. Hij kwam uit een gelovige en betrokken familie met meerdere broers en zussen. Zowel de vader als de zoon waren opgenomen in hetzelfde verpleeghuis. De heer was getroffen door longkanker. Zijn situatie was ernstig, maar stabiel. De heer O. wist dat hij erg ziek was, maar toch wilde hij naar Mekka reizen, samen met zijn gehandicapte kind voor de Umra (bedevaart). Met de hulp van de familie kon hij zijn wens waarmaken.

Na zijn terugkeer uit het heilige land ging zijn situatie steeds verder achteruit. Hij werd opgenomen op een palliatieve afdeling. Zijn mobiliteit was beperkt: hij kon nauwelijks lopen en bewegen. Ook wilde hij bijna niets eten. De reden hiervoor was, zoals hij expliciet aangaf, het verlies van eetlust. Impliciet gaf hij aan dat het moeilijk voor hem was om door zusters verzorgd te worden bij het doen van zijn behoefte. Daarom koos hij ervoor zo min mogelijk te eten.

De pijn werd erger maar de heer O. wilde geen pijnstillers zoals morfine. Dat was moeilijk te begrijpen door de behandelaars. Hij wilde geen niet-toegestane middelen gebruiken, vooral in deze fase van zijn leven. Hij wilde de dood helder en bewust tegemoet treden en de geloofsbelijdenis kunnen uitspreken, de ‘Sjahada’: ‘Ik getuig dat (er) geen godheid is (dan) alleen God en ik getuig dat Mohammed de gezant van God is.’

De Profeet (saw) heeft gezegd: ‘Zorg ervoor dat het laatste wat de stervende zegt, la ilaaha illAllah, is’, en ‘Wiens laatste woorden la ilaaha illAllah zijn, zal het Paradijs binnengaan’. Deze uitspraken waren voor hem belangrijk.

Tijdens zijn verblijf in het verpleeghuis was er een sterke vertrouwensrelatie ontstaan met de geestelijk verzorger. Samen lazen ze uit de Koran en deden smeekbeden. Dat was een bron van kracht voor hem. In verschillende goede gesprekken bracht de geestelijk verzorger naar voren dat gezondheid en ziekte door Allah bepaald zijn. De ziekte is een beproeving. Je wordt beloond als je geduld toont en jouw lot van binnen accepteert. Ja, ziekte en pijn horen bij het leven maar dat betekent niet dat je ondraaglijk moet lijden. Het belangrijkste principe in de Islam is het ‘vergemakkelijken’. Daarom wordt er altijd een uitzondering gemaakt als het noodzakelijk is. Het is bekend dat alle plichten in de Islam gelden tot in hoeverre men hiertoe in staat is. Allah, de Verhevene, zegt (interpretatie van de betekenis): ‘Allah belast geen ziel boven haar vermogen.’ (Soerat al-Baqarah: 286). Allah heeft beslist niet de wens om mensen het leven moeilijk, bekrompen en beperkt te maken. Integendeel, wat Hij voor hen wenst is gemak, goedheid, leiding en genade. De pijn werd ondraaglijk. De heer O. besloot, met deze geruststelling, om morfine te laten toedienen.

Zijn lichaam had geen weerstand meer en gaf dat aan op alle vlakken. De arts gaf de keuze om te stoppen met de behandelingen en over te gaan tot palliatieve sedatie. Hij gaf aan dat de kans heel klein was dat er verbetering zou optreden. Dit zorgde voor veel onduidelijkheden en weerstand binnen de familie. Wat is cultuur? Wat is geloof? Wat zegt Allah en wat zegt de buurman/vrouw en de omgeving? De familie ervaarde dit als een heel moeilijke tijd. Ze zagen dat de medicatie en de behandeling niet aansloegen, maar wilden toch doorgaan, terwijl ze tegelijkertijd heel goed zagen dat de heer O. aan het lijden was. Ze wilden doorgaan met de behandeling tot de laatste adem. Zij beschouwden het stoppen met de behandelingen als een ingrijpen in de wil van Allah (leven en dood).

Dit werd ook wel besproken met de geestelijke verzorger. Na open gesprekken met alle familieleden beseften zij dat alles wat mogelijk was al geprobeerd was. Met veel moeite en pijn slaagden zij erin de realiteit te accepteren. Daarbij wilde de familie dat de heer O. zelf niet op de hoogte gesteld zou worden over de laatste beslissing van de arts. Ze wilden hem zo veel mogelijk beschermen. De geestelijk verzorger heeft hen laten zien dat dat feitelijk in strijd is met een belangrijk principe van de Islam: ‘eerlijkheid’, vooral in de laatste fase van het leven. De geestelijk verzorger voerde een gesprek met de rest van de familie en de heer O. zelf. Voor de start van de sedatie heeft hij de Sjahada (geloofsgetuigenis) uitgesproken. Twee dagen later is de heer O. overleden.

Het was pijnlijk en zwaar voor de familie maar uiteindelijk vond iedereen rust en was tevreden over de manier waarop alles is gelopen.

Het verhaal van de heer O. is als casus gebruikt in deelsessie 8 tijdens het symposium 'Niet alles wat kan, hoeft' van 19 februari 2016. Ingebracht door Hassan Bakir, islamitisch geestelijk verzorger bij Laurens Rotterdam en docent aan de Islamitische Universiteit van Europa.

Deze sessie, met de titel 'Patiënt, familie en zorgprofessionals: een goed gesprek over het levenseinde begint met kennis van diversiteit' is georganiseerd door de gezamenlijke ouderenorganisaties NOOM (Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten), PCOB en Unie KBO.

Auteur: Agora - Leven tot het einde

Meer links

IconClassfa-newspaper-o

Laat uw reactie achter

Naam:
E-mailadres:
Reactie:
Reactie toevoegen



Minnie - Blog Francien verpleegkundige ouderenzorg dinsdag 5 december 20172

Minnie - Blog Francien verpleegkundige ouderenzorg

“Geen zin in!”, brulde ze. Als ik niet zo verbaasd was geweest, had ik hard moeten lachen. Zo makkelijk gaf ik mij niet gewonnen.
Wat leeft er in palliatieve zorg in het zuiden van Nederland? woensdag 29 november 20170

Wat leeft er in palliatieve zorg in het zuiden van Nederland?

Het enthousiasme voor palliatieve zorg, hart voor de mensen waar het om draait en de drive het goede te doen. En…praten over het...
Tussenstand - Blog Christiaan Rhodius woensdag 22 november 20170

Tussenstand - Blog Christiaan Rhodius

‘Ik ga wel in de hoek zitten,’ schatert Arnold, ‘daar zit ik toch altijd al.’ Hij hangt zijn jas over de stoel van de...
RSS